Τετάρτη, Οκτωβρίου 18, 2017

To Σύμπαν ίσως να’ ναι μεγάλο όσο λένε, μα θα μας έλειπε, αν δεν θα υπήρχε καν; (Piet Hein)


 Μόνο έξι αριθμοί
MARTIN REES, Μόνο έξι αριθμοί, Μετάφραση: Βασίλης Δρόλιας, εκδόσεις Κάτοπτρο, σελ. 244

Από τις φυσικομαθηματικές επιστήμες


Πώς είναι δυνατόν μέσω ενός μοναδικού "γεγονότος γένεσης" να δημιουργηθούν δισεκατομμύρια γαλαξίες, μαύρες τρύπες, άστρα και πλανήτες; Πώς τα άτομα συναθροίστηκαν σχηματίζοντας - εδώ στη Γη, αλλά πιθανόν και σε άλλους κόσμους - έμβια όντα τόσο πολύπλοκα που να αναρωτιούνται για την προέλευση και το σκοπό της ζωής; Ποιοι είναι οι θεμελιώδεις νόμοι που διέπουν το Σύμπαν μας; Και υπάρχουν άλλα σύμπαντα;
Στο παρόν βιβλίο, ο Martin Rees, βασιλικός αστρονόμος της Βρετανίας, προσφέρει στο ευρύ κοινό κατανοητές απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα και παράλληλα μας οδηγεί στην πρώτη γραμμή της έρευνας στη σύγχρονη φυσική. Μας εξηγεί πως έξι αριθμοί, "εντυπωμένοι" στη Μεγάλη Έκρηξη, μπορούν να προσδιορίζουν τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά του φυσικού κόσμου. Και πως από τις τιμές αυτών των έξι αριθμών εξαρτάται, με εκπληκτική ευαισθησία, η κοσμική εξέλιξη - αν οποιοσδήποτε από τους εν λόγω αριθμούς "είχε ρυθμιστεί" διαφορετικά, δεν θα μπορούσε να υπάρξουν ούτε άστρα ούτε ζωή. Το γεγονός μάς παρέχει τη δυνατότητα να αντιληφθούμε ριζικά νέες προοπτικές για το Σύμπαν και τη δική μας θέση μέσα σ' αυτό, καθώς και για την υπόσταση των φυσικών νόμων.

To Σύμπαν ίσως να’ ναι
Μεγάλο όσο λένε
Μα θα μας έλειπ’ αν
Δεν θα υπήρχε καν;
Piet Hein

Το βιβλίο, στο οποίο αναφέρομαι σήμερα, είναι σχετικά «παλιό». Γραμμένο στην στροφή του Μιλένιουμ, αγνοεί μια σειρά από εξελίξεις που μεσολάβησαν. Εξελίξεις, οι οποίες για την Κοσμολογία -τη μελέτη, δηλαδή του Σύμπαντος ως όλου- ήταν πολλές και σημαντικές.
Κι όμως. Η εργασία του Martin Rees παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναντικατάστατη. Η ανάγνωσή της, τόσο από την άποψη της γνώσης όσο και από αυτή της έμπνευσης, δύσκολα μπορεί να υποκατασταθεί από αυτήν κάποιας νεότερης δουλειάς.
Το κεντρικό ερώτημα του βιβλίου είναι: Γιατί ο κόσμος είναι όπως είναι; Και, επομένως: Θα μπορούσε να ήταν διαφορετικός; Κι αν ήταν διαφορετικός, θα ήταν βιώσιμος και παρατηρήσιμος;
Προσοχή! Δεν βρισκόμαστε μπροστά στο μείζον φιλοσοφικό ερώτημα: Γιατί να υπάρχει κάτι και όχι τίποτε; Ως προς αυτό ο Rees είναι κατηγορηματικός. Το κεντρικό οντολογικό ερώτημα δεν απαντιέται με μόνους τους κοσμολογικούς όρους. Ή, καλύτερα, δεν απαντιέται καθόλου. Προβληματίζει επί χιλιετηρίδες, οικοδομεί επιχειρήματα, διαμορφώνει στρατόπεδα στο διηνεκές. Δεν αποτελεί, ωστόσο, προς το παρόν τουλάχιστον, ερώτημα με τους όρους της επιστήμης. Προφανώς και ο σχετικός προβληματισμός υποστηρίζεται από τις επιστημονικές προόδους -και ιδίως τις κοσμολογικές. Δεν είναι δυνατόν, όμως, να ολοκληρωθεί σε αυτό το έδαφος. Ή, όπως προείπα, ίσως και σε κανένα έδαφος. Όπως το διατύπωσε ο Αλτουσέρ, η επιστήμη επιδιώκει αποδείξεις, ενώ η φιλοσοφία διατυπώνει θέσεις.
Από ποια άποψη, όμως, το ερώτημα «Γιατί ο κόσμος είναι όπως είναι;» συνιστά επιστημονικό ερώτημα - και όχι φιλοσοφικό;
Ο Rees το δείχνει συνδέοντας εξαρχής το ερώτημα με το γεγονός πως οι ερωτώντες είμαστε εμείς συγκεκριμένα. Δηλαδή, ένα γήινο, νοήμον είδος, «με συνείδηση» ή, τουλάχιστον, με τη δυνατότητα να θέτουμε παρόμοια ερωτήματα.
Το ερώτημα, λοιπόν, αντιμετωπίζεται αναλυτικά μέσα από την περιγραφή και εξήγηση των συνθηκών -και των αναγκαίων διαδικασιών- που κάνουν δυνατή την παρουσία ερωτώντων σαν εμάς στο Σύμπαν. Όπως είναι γνωστό, τα τελευταία σαράντα χρόνια, η σχετική συζήτηση είναι στο προσκήνιο, με επίκεντρο την περίφημη Ανθρωπική Αρχή, σύμφωνα με την οποία όλα είναι όπως είναι, ακριβώς επειδή εμείς βρισκόμαστε «εδώ». Αν δεν ήταν έτσι, δεν θα είμαστε «εδώ», ώστε να θέτουμε τα σχετικά ερωτήματα.
Ο Rees επιλέγει να παρουσιάσει την κατάσταση και τις δικές του σχετικές απόψεις με επίκεντρο έξι αριθμούς, οι οποίοι είναι -όλοι μαζί και ο καθένας χωριστά- απολύτως καθοριστικοί στο να είναι το Σύμπαν, όπως είναι. Επομένως, εκτός των άλλων, να μας περιέχει κι εμάς. Οποιαδήποτε μικρή απόκλιση από τις συγκεκριμένες τιμές αυτών των καθοριστικών αριθμών θα οδηγούσε σε ένα εντελώς διαφορετικό κόσμο.
Εδώ, λοιπόν, έχουμε μια περίπτωση που επερωτά ευθέως τον ψόγο σχετικά με το «ναρκισσισμό των μικρών διαφορών», που έχει γίνει τόσο δημοφιλής πρόσφατα στην πολιτική ανάλυση, ιδίως, της Αριστεράς. Φαίνεται πως, σε κάποιες, πολύ σημαντικές, περιπτώσεις, οι μικρές διαφορές έχουν κολοσσιαίες συνέπειες, κάνουν το Σύμπαν «άλλον τόπο». Ας αφήσουμε, όμως, τις παρεκβάσεις και ας επανέλθουμε στο θέμα μας.
Οι έξι αριθμοί που αποτελούν τα θεμέλια του κόσμου μας είναι οι παρακάτω.
- Ο αριθμός Ν=10-36, ο οποίος δηλώνει τη σχέση μεταξύ της βαρυτικής δύναμης και των ηλεκτρομαγνητικών δυνάμεων. Που σημαίνει, με απλά λόγια, πως η βαρυτική δύναμη, πάντοτε και μόνο ελκτική, όπως μάθαμε στο Γυμνάσιο, είναι 1000000000000000000000000000000000000 φορές ασθενέστερη από τις ηλεκτρομαγνητικές, οι οποίες μπορούν να είναι τόσο ελκτικές όσο και απωστικές -θυμηθείτε τα ετερώνυμα, που έλκονται και τα ομώνυμα, που απωθούνται. Αυτό κάνει τη βαρυτική δύναμη καθοριστική στη μεγάλη κλίμακα, ενώ στη μικρή, αυτή των ατόμων και των μορίων, η επίπτωσή της είναι μηδενική. Πράγμα που επιτρέπει στο Σύμπαν να είναι, όπως είναι. Λίγο λιγότερα μηδενικά αν εμφανίζονταν στον Ν και το Σύμπαν θα ήταν εξαιρετικά βραχύβιο και μικροσκοπικό, σε σχέση με το δικό μας, δεν θα μπορούσαν να υπάρξουν όντα μεγαλύτερα από τα έντομα, ενώ ο χρόνος μέχρι τη συρρίκνωσή του στο «μηδέν» δεν θα αρκούσε για τη βιολογική εξέλιξη. Εμείς σίγουρα δεν θα είμαστε «εδώ».
- Ο αριθμός ε=0.007, που αναφέρεται στην ισχύ των πυρηνικών δυνάμεων και καθορίζει τη συνοχή των ατομικών πυρήνων των στοιχείων. Ο αριθμός αυτός βρίσκεται πίσω από το γεγονός πως τα άστρα, άρα και ο Ήλιος μας, ακτινοβολούν με το συγκεκριμένο τρόπο και η Γη δέχεται τη δεδομένη ακτινοβολία. Επιπλέον, εξηγεί γιατί υπάρχει πολύ οξυγόνο και άνθρακας και λίγος χρυσός και ουράνιο, όπως και γενικότερα γιατί υφίσταται η συγκεκριμένη -και τόσο βιοφιλική- σύνθεση των στοιχείων στη φύση. Αν ο ε ήταν λίγο μεγαλύτερος ή λίγο μικρότερος από 0.007, όλα, άστρα, πλανήτες, στοιχεία θα ήταν πολύ διαφορετικά και εμείς δεν θα υπήρχαμε.
- Ο αριθμός Ω, που μετράει την ποσότητα της ύλης, που «περιέχεται» στο Σύμπαν και η τιμή του συγκρίνεται με την κρίσιμη τιμή 1. Αν ο Ω έχει την τιμή 1 τότε το Σύμπαν είναι επίπεδο, πράγμα που σημαίνει πως «ως όλο» ακολουθεί τους κανόνες της Ευκλείδειας Γεωμετρίας. Αν ήταν σημαντικά μικρότερη του 1 η τιμή του, τότε το Σύμπαν θα ήταν ανοικτό, θα ακολουθούσε τους κανόνες της υπερβολικής Γεωμετρίας και θα διαστέλλονταν επ’ άπειρον, ενώ δεν θα μπορούσαν να σχηματιστούν γαλαξίες και άστρα. Αν πάλι ίσχυε πως Ω****1, τότε το Σύμπαν πολύ γρήγορα μετά την «εκκίνησή» του θα είχε καταρρεύσει. Το Ω, στην πραγματικότητα, δείχνει πόσο «πυκνό» είναι το Σύμπαν κι έτσι εκφράζει τη σχέση της Παγκόσμιας έλξης με την ενέργεια διαστολής του Σύμπαντος. Όλα δείχνουν πως η τιμή του είναι πολύ κοντά στο 1, τιμή, η οποία είναι προνομιακή για τους ερωτώντες, όπως εμείς.
- Ο αριθμός λ, ο οποίος είναι γνωστός στην Κοσμολογία, ως κοσμική «άπωση» ή «αντιβαρύτητα» και δηλώνει το ενεργειακό περιεχόμενο του κενού. Εκφράζει, δηλαδή, την τάση προς διαστολή που ενέχει αφεαυτού ο χώρος ανεξάρτητα από το «υλικό περιεχόμενό» του (γαλαξίες, διάχυτο αέριο, σκοτεινή ύλη). Από το 1996 ξέρουμε, παρατηρησιακά, πως η διαστολή του Σύμπαντος είναι, στην σημερινή φάση της κοσμικής εξέλιξης, επιταχυνόμενη, πράγμα που απαιτεί την ύπαρξη μιας κοσμικής, σε κλίμακα άνω του 1 δισεκατομμυρίου ετών φωτός, άπωσης. Η πολύ μικρή τιμή του λ επέτρεψε την δημιουργία όλων των κοσμικών δομών, πάνω στις οποίες εξελίσσεται ο κόσμος και η ζωή1.
- Ο αριθμός Q=10-5, που δείχνει την απόκλιση από το «λείο» που παρουσιάζει ο χώρος. Για να το κάνω σαφές, αν Q=0 τότε ο χώρος είναι απολύτως «λείος», που σημαίνει μια απολύτως επίπεδη επιφάνεια, χωρίς την παραμικρή «λακκούβα» ή «εξόγκωμα». Η τιμή Q=10-5 σημαίνει πως κάθε 100000 (πέντε μηδενικά, όπως δηλώνει ο εκθέτης) μέτρα έχουμε ένα «βουνό» ύψους 1 μέτρου. Πολύ μικρή απόκλιση από τη «λειότητα», σε καμιά όμως περίπτωση δεν μπορούμε να μιλάμε για επίπεδη επιφάνεια. Ο χώρος, λοιπόν, παρουσιάζει μικρές «ανωμαλίες», χωρίς τις οποίες το Σύμπαν θα ήταν ένας ομοιογενής χώρος χωρίς κανένα από τους σχηματισμούς που διακρίνουμε, άρα και χωρίς εμάς.
- Ο αριθμός D=3, ο οποίος είναι ο αριθμός των διαστάσεων του χώρου. Δεν θα μπορούσε, άραγε, να είχαμε χώρο με λιγότερες ή περισσότερες των τριών διαστάσεις; Μάλλον όχι. Σε ό,τι αφορά τις λιγότερες, επιχειρήστε να φανταστείτε πολύπλοκα όντα, με λειτουργίες αντίστοιχες των βιολογικών, που να έχουν την υπόσταση σκίτσων σε χαρτί. Δύσκολο. Και στις περισσότερες από τρεις διαστάσεις, όμως, εμφανίζονται πολλά «λειτουργικά» προβλήματα. Για να επισημάνω μόνο ένα, αλλά καθοριστικό για κόσμους σαν το δικό μας, υπογραμμίζω πως οι γνωστοί νόμοι της Φυσικής (του «αντίστροφου τετραγώνου») δεν θα ίσχυαν, με αποτέλεσμα πολύ ασταθέστερες τροχιές των πλανητών στα ηλιακά συστήματα. Είναι πολύ απίθανο, λοιπόν, να υπήρχαμε ως τετραδιάστατοι και πάνω.
Αυτοί είναι οι έξι αριθμοί του Rees. Με τη βοήθειά τους μας δείχνει πώς είναι ο Κόσμος και μας εξηγεί γιατί είναι όπως είναι. Κι αυτό το «γιατί», όσο κι αν αποτελεί στόχο μιας επιστημονικής αυστηρά διερεύνησης, δεν μπορεί να αποφύγει την οντολογική επερώτηση2. Ο κόσμος είναι όπως είναι, και θα ήταν πολύ διαφορετικός αν ήταν λίγα πράγματα λίγο διαφορετικά. Γιατί όμως είναι, όπως είναι, τελικά;
Ίσως έτσι επέλεξε κάποιος Δημιουργός και τότε η απάντηση βρίσκεται στη βούλησή Του, ό,τι κι αν σημαίνει αυτό για μια τόσο υπερβατική, σε σχέση με το Σύμπαν, οντότητα. Μόνο που αυτή η εξήγηση αντιμετωπίζει το πρόβλημα της reductio ad absurdum, στο μέτρο που ο καθένας θα μπορούσε να ψάξει ένα Δημιουργό του Δημιουργού κοκ.
Ίσως πάλι το Σύμπαν είναι ένα μέσα σε μια απειρία δυνατών Συμπάντων, όπως υποστηρίζει η Θεωρία του Πολυσύμπαντος. Είμαστε σε αυτό το Σύμπαν, αλλά υπάρχουν άπειρα άλλα, που εξαντλούν (!) μια άπειρη ποικιλία δυνατοτήτων. Το Σύμπαν μας, λοιπόν, είναι όπως είναι, όπως και τα άλλα είναι όπως είναι. Καμιά απορία δεν μπορεί να παραμείνει μπροστά σε μια τέτοια παραδοχή, όσο κι αν ο Γουλιέλμος του Όκαμ θα έφτανε σε παράκρουση με την «αντιοικονομικότητα» της, αν το άκουγε.
Ίσως το Σύμπαν είναι έτσι όπως είναι, γιατί στη φύση του υπαρκτού είναι να είναι έτσι και μόνο έτσι. Θέλω να πω, ίσως μόνο μ’ αυτόν τον τρόπο είναι «εφικτή» η πραγματικότητα. Ίσως δεν ζούμε «στον καλύτερο από τους δυνατούς κόσμους» (Λάιμπνιτς), αλλά στο μοναδικό δυνατό κόσμο. Που σημαίνει πως κατά λογική αναγκαιότητα -έστω κι αν είναι αδύνατο (προσώρας;) να το κατανοήσουμε- το Σύμπαν μπορεί να είναι μόνον όπως είναι.
Ίσως κι άλλα, που ακόμη δεν είμαστε σε θέση να φανταστούμε. Και το μέλλον, ευτυχώς, διαρκεί πολύ...

Χρήστος Λάσκος είναι εκπαιδευτικός

1 Η τιμή του λ σήμερα υπολείπεται αυτής που είχε αμέσως μετά τη Μεγάλη Έκρηξη (για την ακρίβεια, 10-35 δευτερόλεπτα μετά) κατά ένα παράγοντα 10120, που σημαίνει πως είναι μικρότερη κατά το 1 ακολουθούμενο από 120 μηδενικά φορές!
2 Βλ. και Gary Zukav, Το τέλος της επιστήμης, Εκδόσεις Πανεπιστημίου Πατρών, 1997

Ώσπου βράδιαζε σιγά, σιγά, κι ακουγόταν η άρπα...

Γυμνὰ χέρια

……Κανεὶς δὲ θὰ μάθει ποτὲ μὲ πόσες ἀγρυπνίες συντήρησα τὴ ζωή μου, γιατί ἔπρεπε νὰ προσέχω, κινδυνεύοντας κάθε στιγμὴ ἀπ᾿ τὴν καταχθόνια δύναμη, ποὺ κρατοῦσε αὐτὴν τὴν ἀδιατάρακτη τάξη, φυσικά, ὅπως ἤμουν φιλάσθενος, τέτοιες προσπάθειες μὲ κούραζαν, προτιμοῦσα, λοιπόν, πλαγιασμένος νὰ βλέπω κρυμμένο τὸ μυστικὸ ποὺ φθείρουμε ζώντας, καὶ πῶς θὰ ἐπιστρέψουμε μὲ ἄδεια χέρια
……καὶ συχνὰ ἀναρωτιόμουν, πόσοι νὰ ὑπάρχουν, ἀλήθεια, στὸ σπίτι, καμιὰ φορᾷ, μάλιστα, μετροῦσα τὰ γάντια τους γιὰ νὰ τὸ ἐξακριβώσω, μὰ ἤξερα πὼς ἦταν κι οἱ ἄλλοι, ποὺ πονοῦσαν μὲ γυμνὰ χέρια, ἄλλοτε πάλι ἔρχονταν ξένοι ποὺ δὲν ξανάφευγαν, κι ἂς μὴν τοὺς ἔβλεπα, ἔβλεπα, ὅμως, τοὺς ἁμαξάδες τους ποὺ γερνοῦσαν καὶ πέθαιναν ἔξω στὸ δρόμο,
……ὥσπου βράδιαζε σιγὰ σιγά, κι ἀκουγόταν ἡ ἅρπα, ποὺ ἴσως, βέβαια, καὶ νὰ μὴν ἦταν ἅρπα, ἀλλὰ ἡ ἀθάνατη αὐτὴ θλίψη ποὺ συνοδεύει τοὺς θνητούς.

Τάσος Λειβαδίτης, Γυμνὰ χέρια, ἀπὸ τὴ συλλογὴ Νυχτερινὸς ἐπισκέπτης (1972), ἑνότητα, Ἀπ᾿ τὸ ἡμερολόγιο ἑνὸς ὑπηρέτη, Τόμος 2 τῆς τρίτομης ἔκδοσης τοῦ Κέδρου, σελίδα 80

Αποτέλεσμα εικόναςΆρπα - Βικιπαίδεια

00:00:00 Harp Concerto in B-Flat Major, HWV 294: I. Andante – allegro (Handel) 00:04:18 Harp Concerto in B-Flat Major, HWV 294: II. Larghetto (Handel) 00:09:49 Harp Concerto in B-Flat Major, HWV 294: III. Allegro moderato (Handel) 00:12:30 Concerto for Flute and Harp in C Major, K. 299: I. Allegro (Mozart) 00:22:06 Concerto for Flute and Harp in C Major, K. 299: II. Andantino (Mozart) 00:30:16 Concerto for Flute and Harp in C Major, K. 299: III. Rondo. Allegro (Mozart) 00:39:55 Harp Concerto in C in Major: I. Allegro brillante (Boieldieu) 00:50:54 Harp Concerto in C in Major: II. Andante lento (Boieldieu) 00:55:02 Harp Concerto in C in Major: III. Rondo. Allegro agitato (Boieldieu) 01:02:04 Harp Concerto in A Major: I. Allegro molto (Dittersdorf) 01:08:42 Harp Concerto in A Major: II. Larghetto (Dittersdorf) 01:17:52 Harp Concerto in A Major: III. Rondo. Allegretto (Dittersdorf) 01:21:25 Harp Concerto in C Major: I. Allegro moderato (Albrechtsberger) 01:27:54 Harp Concerto in C Major: II. Adagio (Albrechtsberger) 01:37:39 Harp Concerto in C Major: III. Allegro (Albrechtsberger) 01:40:54 Partita in F Major: I. Presto (Albrechtsberger) 01:44:44 Partita in F Major: II. Adagio un poco (Albrechtsberger) 01:51:46 Partita in F Major: III. Menuetto (Albrechtsberger) 01:54:29 Partita in F Major: IV. Finale. Allegro (Albrechtsberger) 01:58:35 Harp Concerto in G Major: I. Allegro (Wagenseil) 02:02:25Harp Concerto in G Major: II. Andante (Wagenseil) 02:07:03 Harp Concerto in G Major: III. Vivace (Wagenseil) Artist: Charlotte Balzereit (harp) Giselle Herbert (harp) Jutta Zoff (harp) Jana Bouskova (harp) Staatskapelle Dresden Les Violins du Roy Stuttgart Chamber Orchestra Nicol Matt (conductor) Südwestdeutsches Kammerorchester Pforzheim Vladislav Czarnecki (conductor)

Θέλει σκοτάδι η ποίηση για να γιορτάσει

Σχετική εικόνα 
 Egon Schiele, "O ποιητής"

 ________________________________________________

Γιάννης Πατίλης

ΠΟΙΑ ΜΕΡΑ ΓΙΟΡΤΑΖΟΥΜΕ ΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ
ἐξ ἀποστάσεως χαιρετισμὸς,
 γιὰ νὰ διαβαστεῖ στὶς 21 Μάρτη 
στὸ Μουσικὸ Σχολεῖο Κομοτηνῆς
Θέλει σκοτάδι ἡ ποίηση γιὰ νὰ γιορτάσει
βαθὺ σκοτάδι σὰν αὐτὸ
ποὺ πλάκωσε τὸν δύσμοιρο Οἰδίποδα
ὅταν νόμιζε πὼς θὰ γλιτώσει τὸν χρησμὸ
θέλει τῆς Μήδειας τὸ αἱματηρὸ γιορτάσι
ὅταν κατάλαβε πὼς ἔχασε γιὰ πάντα
τὸν γαμπρὸ
τοῦ Ἀχιλλέα τὴ μαύρη τρύπα τοῦ φιλότιμου
ὅταν τ’ ὡραῖο λάφυρο
τοῦ πῆρε τὸ ἀφεντικὸ ἀπ’ τὸ κρεβάτι
Ὄχι ἡ Ποίηση δὲν εἶναι σχολεῖο κατηχητικὸ
κι ὁ Ποιητὴς ρομαντικὸς γκαρσόνης
ποὺ θὰ μᾶς φέρει στὴ βεράντα τ’ ἀναψυκτικό
Χασάπης τῆς γλώσσας του εἶναι ὁ ποιητὴς
μαυρόψυχος ποὺ καίει τὸ λίπος του
νὰ φτιάξει ἕνα κερὶ
τὴν Ἐρινύα του πρὶν ἀπ’ ὅλα
νὰ φωτίσει
Νύχτα γιορτάζουμε τὴν ποίηση
μὲ ποιήματα κεριὰ
ποὺ οἱ ποιητὲς ὅλου τοῦ κόσμου
ἔχουν ἀνάψει γιὰ παρηγοριὰ
στοῦ σκοταδιοῦ τ’ ἀπίστευτο
τὸ μάκρος
Κοίταξε γύρω σου καὶ πίσω σου
καὶ δὲς
τί σιωπηλὰ τί ὄμορφα
καὶ τί πολλὰ ποὺ καῖνε
Καὶ πάνω ἀπ’ ὅλα σκέψου
ὅτι καὶ σὺ μπορεῖς ἂν χρειαστεῖ
νὰ φτιάξεις ἕνα
Γι’ αὐτὸ
μὴ μὲ ξαναρωτήσεις τώρα πιὰ
ποιά μέρα ἡ ποίηση γιορτάζει
Τὴν εἰκοστὴ πρώτη Μαρτίου ἁπλῶς
       τηροῦμε
ἑνὸς λεπτοῦ σιγὴ
ὅλοι μαζὶ πενθώντας
γιὰ ὅλες ἐκεῖνες τὶς ἡμέρες
καὶ τὶς νύχτες τῆς ζωῆς μας
τῆς Ποίησης
ποὺ στερηθῆκαν
τὸ κερί
Ἀπὸ τὴν ἑνότητα
«Ποιά μέρα γιορτάζουμε τὴν ποίηση»
τῆς συλλογῆς Ἀποδρομὴ τοῦ ἀλκοοὸλ καὶ ἄλλα ποιήματα (ἐκδ. Ὕψιλον, 2012)

Η ΕΛΛΑΔΑ ΛΙΓΟ ΠΡΙΝ ΣΚΑΣΕΙ Η ΒΟΜΒΑ ΣΤΑ ΧΕΡΙΑ ΤΗΣ

    Καλημέρα, Ελλάδα!
( 2006 )        
   
Στίχοι:
Goin' Through
Μουσική:
Goin' Through
    1.    Goin' Through        

Καλημέρα Ελλάδα,
Σου μιλάει ο Νίβο,
όλα σου τα λέω, τίποτα δεν κρύβω,
πολύ με υποτίμησες, εγώ μονάχα λίγο.

Σκέφτηκα Ελλάδα να σ’ αφήσω, να φύγω
Δεν το `βαλα κάτω και προσπάθησα κι άλλο
ν’ ανεβάσω σαν κι εσένα πιο πολύ το καβάλο
Να πετάξω καπέλα και το rap ντύσιμό μου
Και ν’ αλλάξω τη ζωή και το φέρσιμό μου

Καλημέρα Ελλάδα
Να μου ζήσεις για πάντα
Να τιμάς με παρελάσεις το έπος του 40
Να κρατάς το κεφάλι ψηλά στον αγώνα
Και να βγάζεις για κυβέρνηση το ίδιο κόμμα

Να μου ζήσεις Ελλάδα και όλοι οι βουλευτές σου
Με τ’ αυθαίρετά τους όλοι στις ακρογιαλιές σου
Με τους Χριστιανούς σου που κάνουν νηστεία
και ό,τι περισσεύει στέλνουν στην Ελβετία

Ελλάδα, συγγνώμη, αν θες ν’ αλλάξω γνώμη,
πρέπει και συ να μάθεις ν’ αγαπάς
Πάψε να με παιδεύεις και να με κοροϊδεύεις
Και τα όνειρά μου Ελλάδα μη σκορπάς

Καλημέρα Ελλάδα,
Νίβο στο μικρόφωνο
Στα λέω μέσα στους δίσκους
Στα λέω και στο ραδιόφωνο
Στα `πα απ’ την καλή
Στα λέω και απ’ την ανάποδη
Σου `χω μαζέψει άπλυτα από δω μέχρι τη Νάπολη

Κύριοι υπουργοί, κύριοι βουλευταί,
Πριν πάτε στο γραφείο, σας κάνω εγώ σεφτέ
Διαλέγω ένα τραγούδι αντί να στέλνω γράμματα
Δεν ψάχνω για μ***, δεν περιμένω θαύματα
Παράτα και γραφείο και χαρτοφυλάκιο
Ελάτε μια βόλτα μέχρι τη Βαρβάκειο


Κατέβα στο λιμάνι, μίλα στους εργάτες σου
Πάρε την ευθύνη μια φορά πάνω στις πλάτες σου

Ποια δημοκρατία, μου μιλάτε, ποια προγράμματα;
Ποια πανεπιστήμια, ποια Ευρώπη, και ποια γράμματα;
Πού είναι η παιδεία, πού είναι η υγεία σας;
Κύριε υπουργέ... τα υπουργεία σας!

Ελλάδα, συγγνώμη, αν θες ν’ αλλάξω γνώμη,
πρέπει και συ να μάθεις ν’ αγαπάς
Πάψε να με παιδεύεις και να με κοροϊδεύεις
Και τα όνειρά μου Ελλάδα μη σκορπάς

Κύριε Πρόεδρε,
Παίρνω το θάρρος σήμερα
Αφού όλα τα προβλήματα είναι θέματα εφήμερα
Προκαταβολικά συγγνώμη, μα έχω όνειρα
Σαν αυτά που κάποιοι ονομάζανε ανώνυμα
Εγώ τους δίνω όνομα και δεν κάθομαι φρόνιμα
Γιατί εγώ κι εσύ διαφέρουμε στο φρόνημα
Ζητάω τα προβλεπόμενα, δεν τα ζητιανεύω
Σ’ αντίθεση με σας,  έχω μάθει να δουλεύω

Ελλάδα ,σε βιάζουν και συ φτιάχνεις τα νύχια σου
Όχι να αμυνθείς
ή για να βρεις τα δίκια σου
Αυτοί σε ξεπουλάνε όση ώρα καλλωπίζεσαι
Είστε μια παρέα και μονάχη ξεφτιλίζεσαι

Καληνύχτα Ελλάδα,
Σ’ αφήνω πάω για ύπνο
Όσο εσύ μ’ αυτούς ετοιμάζεσαι για δείπνο
Εγώ θα κάνω στίχους, κάθε σκέψη στο τετράδιο
Και θα στ’ αφιερώσω απ’ το ράδιο μάλλον αύριο

Ελλάδα, συγγνώμη, αν θες ν’ αλλάξω γνώμη
πρέπει κι εσύ να μάθεις ν’ αγαπάς
Πάψε να με παιδεύεις και να με κοροϊδεύεις
Και τα όνειρά μου Ελλάδα μη σκορπάς

Βίκυ Καλογερά, η αστροφυσικός με τη σημαντική συμβολή στην ανακάλυψη των πρώτων βαρυτικών κυμάτων

Τι λέει η Ελληνίδα αστροφυσικός που συνέβαλε στη νέα ανακάλυψη των βαρυτικών κυμάτων

Μια διακεκριμένη Ελληνίδα, επιστήμων της διασποράς, η αστροφυσικός Βίκυ Καλογερά, καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Northwestern του Ιλινόις, είχε σημαντική συμβολή στην ανακάλυψη των πρώτων βαρυτικών κυμάτων από τη βίαιη και φωτεινή σύγκρουση δύο άστρων νετρονίων σε απόσταση 130 εκατομμυρίων ετών φωτός από τη Γη. Η ανακοίνωση έγινε χθες ταυτόχρονα από επιστήμονες τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Ευρώπη.
Δεν ήταν τυχαίο ότι στη συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε χθες στην Ουάσιγκτον η επιστημονική κοινοπραξία LIGO και το Εθνικό Ίδρυμα Επιστημών των ΗΠΑ, η Β. Καλογερά ήταν μία από τις έξι ειδικούς στο πάνελ, που απάντησε στις ερωτήσεις των δημοσιογράφων και ανέλυσε τη σημασία της ανακάλυψης. Μιας ανακάλυψης που ανοίγει νέους δρόμους στην αστρονομία, καθώς εκτός από τα βαρυτικά κύματα, παράλληλα ανιχνεύθηκε από την ίδια πηγή -τα συγχωνευόμενα άστρα νετρονίων- η ακτινοβολία, ορατή και μη, που γέννησε το κοσμικό φαινόμενο, το οποίο ήταν τόσο ισχυρό, ώστε στην πορεία «γέννησε» και βαριά χημικά στοιχεία, όπως χρυσό και πλατίνα.
Σύμφωνα με την Β. Καλογερά, την κορυφαία αστροφυσικό στην πολυπληθή ερευνητική ομάδα των δύο ανιχνευτών βαρυτικών κυμάτων LIGO στις ΗΠΑ (περισσότεροι από 1.000 επιστήμονες), «οι συγχωνεύσεις δύο άστρων νετρονίων είχαν προβλεφθεί εδώ και πολλές δεκαετίες ότι μπορούν να οδηγήσουν σε τέτοιες ισχυρές εκρήξεις, αλλά αυτή η νέα πολυδιάστατη ανακάλυψη ενώνει για πρώτη φορά δύο κομμάτια-κλειδιά του παζλ».
«Η ανακάλυψή μας» τονίζει «επιβεβαιώνει πολλές θεωρητικές προβλέψεις μας, μεταξύ των οποίων ότι τα ζεύγη των άστρων νετρονίων γεννούν ακτίνες γάμμα, οπτική ακτινοβολία, υπέρυθρη, ακτίνων-Χ και ραδιοκύματα. Ταυτόχρονα, έχουμε πια στις νέες παρατηρήσεις ενδείξεις που αναδεικνύουν νέα μυστήρια, τα οποία θα πρέπει να κατανοήσουμε».
H Β. Καλογερά, το όνομά της οποίας και των συνεργατών της υπάρχει στις επιστημονικές δημοσιεύσεις που συνοδεύουν τη νέα ανακάλυψη, είναι επικεφαλής της τετραμελούς ομάδας αστρονόμων και αστροφυσικών του Πανεπιστημίου Northwestern που συμμετέχει στο LIGO.
Όπως λέει η Ελληνίδα ερευνήτρια, «το πανεπιστήμιό μας έχει παίξει μοναδικό ρόλο στη νέα ανακάλυψη και αυτό δεν αποτελεί καμία υπερβολή». Η ίδια, εκτός από τον τίτλο της «διακεκριμένης καθηγήτριας» Φυσικής και Αστρονομίας, είναι διευθύντρια του Κέντρου Διεπιστημονικής Εξερεύνησης και Έρευνας στην Αστροφυσική (CIERA) του Northwestern.
«Αυτός ο συνδυασμός φωτός και βαρυτικών κυμάτων» τονίζει «είναι τελείως καινούριος και πολύ συναρπαστικός - ποτέ δεν είχαμε έως τώρα αυτό το είδος των παρατηρήσεων. Με σήματα βαρυτικών κυμάτων από τρεις ανιχνευτές, δύο στις ΗΠΑ και έναν στην Ιταλία, ήμασταν σε θέση να πούμε στους ηλεκτρομαγνητικούς συναδέλφους μας, οι οποίοι εργάζονται σε όλο το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα, σε ποιό σημείο του ουρανού να εστιάσουν τα τηλεσκόπιά τους για να βρουν το ζεύγος των άστρων νετρονίων».
Η ελληνίδα αστροφυσικός προσδοκά πολλές ακόμη ανακαλύψεις. Όπως λέει, «θα μπορούσε κάποιος να πει "εντάξει, κάναμε τη δουλειά μας, ας πάμε πια στο σπίτι μας". Όμως, στην πραγματικότητα, αυτή είναι απλώς η αρχή για μας. Όσες περισσότερες πηγές όπως αυτή ανιχνεύουμε, τόσα περισσότερα μπορούμε να μάθουμε. Το σύμπαν δεν σταματά με μια τέτοια σύγκρουση και όλες οι εκρήξεις δεν θα είναι ίδιες. Το ξέρουμε αυτό από τα ζεύγη των μαύρων τρυπών. Έτσι, σκοπεύουμε να ανακαλύψουμε νέα μυστήρια».
Η Β.Καλογερά αποφοίτησε το 1992 από το Τμήμα Φυσικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, πήρε το διδακτορικό της το 1997 από το Πανεπιστήμιο του Ιλινόι και μετά έκανε μεταδιδακτορική έρευνα στο Κέντρο Αστροφυσικής Χάρβαρντ-Σμιθσόνιαν. Το 2001 έγινε επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Φυσικής και Αστρονομίας του Πανεπιστημίου Northwestern, το 2006 αναπληρώτρια και το 2009 τακτική καθηγήτρια.
Είναι συγγραφέας άνω των 200 επιστημονικών δημοσιεύσεων, μεταξύ των οποίων για τα βαρυτικά κύματα. Έχει πολλές βραβεύσεις στο ενεργητικό της και η έρευνά της χρηματοδοτείται, μεταξύ άλλων, από τη NASA.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ

Τρίτη, Οκτωβρίου 17, 2017

Mια εμβληματική περσόνα της ιταλικής σκηνής

Οι σωματική τελετουργία ως συμβολική υπόμνηση της ζέουσας πραγματικότητας

Romina de Novellis* – Inferno 
Ρομίνα ντε Νοβέλις-Κόλαση

Μπροστά από τη λέσχη των αξιωματικών του Ιταλικού ναυτικού  στη Βενετία, πραγματοποιήθηκε από τη Romina de Novellis το  χάπενινγκ Inferno (Κόλαση), στο πλαίσιο της  Μπερλινάλε 2017.
Η  καλλιτέχνιδα , καθισμένη μέσα σε ένα αυτοσχέδιο βωμό, φορά ένα πελώριο  λευκό φόρεμα πάνω στο οποίο βρίκονται διάσπαρτες πολλές φέτες  καρπουζιού.
Πίσω από τη Νοβέλις  μια  ορχήστρα παίζει  μουσική από ιταλικές όπερες. Κατά τη διάρκεια των τριών ωρών του χάπενινγκ, η καλλιτέχνιδα τρώει  αργά,  μεθοδικά και ηδονικά τη σάρκα του καρπουζιού , σε μια επαναλαμβανόμενη κίνηση που είναι  ταυτόχρονα χαριτωμένη , ερωτική αλλά  και  ενοχλητική. 
Κατά κάποιο τρόπο,το  Inferno ενσωματώνει σύμβολα της ιταλικής κουλτούρας και της ιστορίας της τέχνης, όμως  η ερμηνεία εκφράζει επίσης   τη ανάγκη της καλλιτέχνιδας  να αντιπαρατεθεί με τα σημερινά κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα που μαστίζουν τη Μεσόγειο.

*Romina de Novellis - Wikipedia


Για μια Αριστερά του 21ου αιώνα

Η ταυτότητα της Αριστεράς

Οι σειρές που ακολουθούν αναφέρονται σε ζητήματα που έχουν ήδη τεθεί σε δύο πρόσφατα άρθρα της «Εφ.Συν.»: του Βαγγέλη Καραγεώργου, «Μια νίκη με ταυτότητα» (Πέμπτη 12.10.17), και του Τάσου Παππά, «Ποια Εκκλησία, ποια Αριστερά;» (14-15.10.17 – κυρίως στο δεύτερο μέρος). Με αφορμή το νομοσχέδιο για την ταυτότητα φύλου που ψηφίστηκε στη Βουλή την περασμένη εβδομάδα, τέθηκε στην ατζέντα του πολιτικού διαλόγου με νέους όρους το ερώτημα για την ταυτότητα της Αριστεράς.
Εξυπακούεται ότι οι «νέοι» αυτοί όροι δεν είναι και τόσο νέοι, έχουν προκύψει εδώ και μερικές δεκαετίες τουλάχιστον. Απλώς, επειδή όντως η ψήφιση του εν λόγω νομοσχεδίου ήταν μια -εν μέρει, έστω- απρόσμενη νίκη για το προοδευτικό στρατόπεδο, η κυβερνώσα Αριστερά φάνηκε, ίσως για πρώτη φορά τόσο αισθητά, ότι είναι σε θέση να προωθεί αποτελεσματικά θεσμικές τομές που αφορούν ζητήματα εκτός της στενά εννοούμενης ταξικής διαμάχης.
Κατά συνέπεια, ίσως για πρώτη φορά τόσο επιτακτικά στην Ελλάδα, τίθεται πρακτικά και όχι μόνο θεωρητικά το ερώτημα των προτεραιοτήτων της Αριστεράς, μαζί με το συναφές ζήτημα του τρόπου με τον οποίο αυτές προσδιορίζουν την ιδεολογική της ταυτότητα.
Ακριβώς επειδή η ταυτότητα ενός πολιτικού φορέα προσδιορίζεται κυρίως από την πολιτική του πρακτική και όχι από «ό,τι δηλώνει» σε θεωρητικό ή «επικοινωνιακό» επίπεδο, ο προσδιορισμός της ακολουθεί τη ρευστότητα και την ασυμμετρία της πολιτικής πρακτικής εν γένει. Που σημαίνει ότι συχνά ένα κόμμα ταυτοποιείται ιδεολογικά σε συνάρτηση ή και σε αντιδιαστολή με τις πρακτικές άλλων κομμάτων σε σχετικά ζητήματα.
Στην προκειμένη περίπτωση, ο ΣΥΡΙΖΑ «κέρδισε» ως προς την καταξίωση της αριστερής/προοδευτικής του ταυτότητας από το γεγονός ότι ο κύριος πολιτικός του αντίπαλος, η Νέα Δημοκρατία, αποκαλύφθηκε έμπρακτα ως ένα βαθύτατα συντηρητικό κόμμα, του οποίου ο «φιλελευθερισμός» εξαντλείται εν τέλει στην ευλαβική προσήλωση στα προτάγματα του νεοφιλελευθερισμού.
Για τον ίδιο λόγο όμως, θα έπρεπε να μας προξενεί προβληματισμό το ότι το μόνο κόμμα που ψήφισε ομόφωνα το νομοσχέδιο για την ταυτότητα φύλου είναι το Ποτάμι, που αποτελεί τον πιο ακραιφνή πολιτικό εκφραστή των αρχών του νεοφιλελευθερισμού στην Ελλάδα – ακραιφνέστερο και από τη Ν.Δ. Και επειδή τα πράγματα με τη συγκρότηση ιδεολογικών ταυτοτήτων δεν είναι ζήτημα απλής προσθαφαίρεσης (ΣΥΡΙΖΑ ίσον Ποτάμι πλην νεοφιλελευθερισμός συν σοσιαλισμός), η υπόθεση αρχίζει να περιπλέκεται.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, και ιδίως κατά τις τελευταίες δεκαετίες, ήτοι μετά την άνθηση των «νέων κοινωνικών κινημάτων», το καπιταλιστικό καθεστώς αντιμετωπίζει τα ζητήματα τα οποία έχουν να κάνουν με δικαιώματα και πρακτικές κυριαρχούμενων κοινωνικών ομάδων, που δεν εντάσσονται άμεσα στην οικονομική σφαίρα, κατά τρόπο τουλάχιστον αμφίρροπο. Που σημαίνει ότι διαμορφώνει την πολιτική του στάση μέσα σε μια μακρόπνοη και πολύπλευρη στρατηγική η οποία αποβαίνει θετική ή αρνητική για τις εν λόγω κοινωνικές ομάδες ανάλογα με τη συγκυρία.
Τούτο δεν σημαίνει ότι στην πρώτη περίπτωση -τη θετική- πρόκειται για απλή παραπλάνηση που αποσκοπεί στον αποπροσανατολισμό του κόσμου ως προς τα καθαυτό ταξικά ζητήματα. Ας πούμε ότι εδώ έχουμε να κάνουμε με τη στρατηγική τού «διαίρει και βασίλευε». Ο (νεοφιλελεύθερος) καπιταλισμός προσεταιρίζεται τα αιτήματα των «νέων κοινωνικών κινημάτων» για να μην προσεταιριστούν εκείνα την (αντικαπιταλιστική) Αριστερά.
Και προφανώς σε αυτόν τον κατακερματισμό των δυνάμει αντικαθεστωτικών κινημάτων συμβάλλουν κατά κόρον ιδεολογικά και προπαγανδιστικά τεχνάσματα, όπως εκείνο του «εθνικολαϊκισμού»: όπου ο τελευταίος κατά κανόνα περιλαμβάνει τη ριζοσπαστική Αριστερά στο ίδιο τσουβάλι με την εξ ορισμού ομοφοβική, πατριαρχική και ρατσιστική Ακροδεξιά (που συχνά «βοηθάει τα πράγματα» υιοθετώντας αντικαπιταλιστική ή αντινεοφιλελεύθερη ρητορική).
Σε περιπτώσεις όμως όπως της κυρίαρχης πολιτικής έκφρασης του κοινωνικο-οικονομικού καθεστώτος στην Ελλάδα, ήτοι της Ν.Δ., φαίνεται πως τούτος ο στρατηγικός προσεταιρισμός «δεν του βγαίνει» (του νεοφιλελευθερισμού). Τα ήθη της ελληνικής αστικής τάξης δεν είναι επαρκώς εκσυγχρονισμένα – το τρίπτυχο «πατρίς-θρησκεία-οικογένεια» καλά κρατεί: στην ελληνική αστική ιδεολογία, ο Ιωάννης Μεταξάς μοιάζει να έχει βρικολακιάσει.
Σε οικονομικά υπανάπτυκτες χώρες, το «κλασικό» στρατήγημα της Αριστεράς ήταν η συμμαχία με την αγροτική τάξη ενάντια στο συγκρότημα εξουσίας καπιταλιστών και γαιοκτημόνων. Ισως η ιδεολογική υπανάπτυξη της ελληνικής αστικής τάξης παρέχει στην ελληνική Αριστερά μια επί πλέον δυνατότητα να συμμαχήσει με τις περιθωριοποιημένες κοινωνικές ομάδες, σε μια βάση ταυτόχρονα αξιακή και στρατηγική: αγώνας για την απελευθέρωση από την οικονομική αδικία και την κοινωνική καταπίεση, ενάντια σε μια αστική παράταξη που πεισματικά αρνείται να αποσυνδεθεί από τους προνεωτερικούς ιδεολογικούς της συμμάχους. Το νομοσχέδιο για την ταυτότητα φύλου ας είναι μια αρχή.
* καθηγητής της Κοινωνικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

Άραβας , χριστιανός και αντιτζιχαντιστής= το χειρότερο διαπιστευτήριο για έναν θαρραλέο τενόρο

 "Hobbouki Ya Mariam" performed by the Lebanese Tenor Gabriel Abdel Nour in the Christian Song Summer festival 2017 - Batroun accompanied by the pianist Fady Bou Chakra.. https://www.facebook.com/GabrielAbdel...


Karamanlisgate

Ρωσική τηλεόραση: Αυτoί ήταν οι «εκτελεστές του σχεδίου δολοφονίας του πρωθυπουργού Καραμανλή» (video με αγγλικούς υπότιτλους)

Πηγή: neaselida.gr

 17|10|2017

Πληροφορίες για  «σχέδιο δολοφονίας του πρώην πρωθυπουργού, Κώστα Καραμανλή» προέβαλε μέσω ντοκιμαντέρ η ρωσική κρατική τηλεόραση. Η έρευνα που δημοσιοποιήθηκε μέσω του δελτίου ειδήσεων του ρωσικού κρατικού καναλιού, υποστηρίζει πως το 2009 η ρωσική FSB αποκάλυψε συνομιλία πρακτόρων της CIA για την «εξουδετέρωση» του πρωθυπουργού Κώστα Καραμανλή από το αξίωμα του, καθώς και τον επικείμενο θάνατο του.
Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στο ντοκιμαντέρ, στο σχέδιο συμμετείχαν τουλάχιστον επτά τρομοκρατικές ομάδες, εκ των οποίων οι τρεις ειδικεύονταν σε κλοπές και απαγωγές εύπορων επιχειρηματιών, ενώ τέσσερις ομάδες ήταν υπεύθυνες για την οργάνωση του χάους των δρόμων.
Μάλιστα, οι Ρώσοι που επιμελήθηκαν το βίντεο παρομοιάζουν το σχέδιο δολοφονίας του Κώστα Καραμανλή με ένα πολιτικό θρίλερ που θυμίζει τις ιστορίες του John Le Carre και του Ian Fleming και υπογραμμίζει: «Στην εξωτερική πολιτική του, προσπαθεί να έρθει πιο κοντά στη Ρωσία σε πολλές καίριες κατευθύνσεις. Από την αύξηση του όγκου των συναλλαγών μέχρι την αγορά όπλων. Ο τότε Έλληνας πρωθυπουργός αποκάλεσε τον Βλαντιμίρ Πούτιν «φίλο του» και η Μόσχα ήταν πλέον στρατηγικός συνεργάτης του.
Αλλά το κύριο θέμα ήταν ο τομέας της ενέργειας και ο Καραμανλής υποστήριξε τη συμμετοχή της Ελλάδας στον αγωγό Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολη και στον αγωγό South Stream. Αυτός ήταν ένας αγωγός φυσικού αερίου για τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου στη Νότια και Κεντρική Ευρώπη».

Heil, Αυστρία!

Του Κώστα Βαξεβάνη
koutipandoras.gr


Ναι, υπάρχουν λόγοι που σπρώχνουν την Ευρώπη προς την ακροδεξιά ή την ακροδεξιά στην Ευρώπη. Η λιτότητα, η πραγματική εικόνα μιας Ευρώπης που ανήκει στις ελίτ και αντιμετωπίζει τις κοινωνίες όχι ως ανάγκες ανθρώπων αλλά ως ανάγκες δημοσιονομικής τακτοποίησης, οι αδικίες και η ισοπέδωση στην Ένωση των ανισοτήτων είναι οι αντικειμενικοί λόγοι πάνω στους οποίους φασίστες και ακροδεξιοί σπεκουλάρουν και φαντάζουν λύση.




Υπάρχουν όμως και ιστορικοί λόγοι. Όπου ο φασισμός δεν καταδείχτηκε αυτό που ήταν, η πιο απάνθρωπη πλευρά της Ιστορίας, κατάφερε να απενοχοποιηθεί και να αναβαπτιστεί στην κολυμπήθρα της λήθης και του καταναλωτικού κόσμου που εκπαιδεύτηκε να μην ασχολείται με βαριά και δυσάρεστα.
Αυτή η παράβλεψη της Ιστορίας είναι που σήμερα την κάνει εκδικητική, έτοιμη να κατασπαράξει και πάλι. Η Αυστρία, ανήκει στις χώρες στις οποίες ο ναζισμός πετάχτηκε κάτω από το χαλάκι, μαζί με τις ευθύνες των Αυστριακών για αυτόν. Γενέτειρα του Χίτλερ (οι Αυστριακοί επιμένουν πως ο Μότσαρτ ήταν Αυστριακός και ο Χίτλερ Γερμανός αλλά ισχύει ακριβώς το ανάποδο), δεν ευθύνεται μόνο για τη γέννηση του ανθρώπου που αιματοκύλησε την υφήλιο, αλλά υπήρξε μήτρα και των ιδεών του.
Εν αντιθέσει με τη Γερμανία που μπήκε υπό επίβλεψη Συμμάχων εξαιτίας του Ψυχρού Πολέμου και αναγκάστηκε έστω και φραστικά να αποποιηθεί το ναζιστικό παρελθόν, στην Αυστρία δεν έγινε ποτέ δημόσια συζήτηση για το ρόλο της στο Γ’ Ράιχ. Με τη σιωπή τους οι Αυστριακοί έδειχναν ως υπεύθυνους του Γερμανούς και φρόντισαν να φτιάξουν μια ισχυρή χώρα, η οποία όμως αναπτύχθηκε στη σκιά των ιδεών της ανωτερότητας των γερμανικών φύλων.
Ένας αυστριακός φίλος το καλοκαίρι, επέμενε πως οι Αυστριακοί σήμερα δεν είναι φιλοναζί, αλλά υπάρχουν πολλοί «nazi minds» , κάτι σαν σκουριασμένα μυαλά που δεν καταλαβαίνουν. Αυτά ακριβώς τα σκουριασμένα μυαλά όμως, δεν είναι τίποτα άλλο από τους ανθρώπους που αφού έκαναν ό,τι έκαναν, έζησαν τη ζωή τους και αφού δεν τιμωρήθηκαν δεν υπήρξε κανένας λόγος και να απολογηθούν.
Φυσικά στους απογόνους τους, δεν πέρασαν ατόφια τη λογική του Χίτλερ, αλλά σιγοψιθύριζαν θεωρίες για την ανωτερότητα των Αυστριακών, την κατωτερότητα όσων δεν μπορούν να ζήσουν με αυστηρούς κανόνες και το πόσο βρωμάει το κάρυ των μεταναστών (ναι τα αυστριακά δικαστήρια είχαν πολλές φορές να εκδικάσουν τέτοιες υποθέσεις).
Στα τέλη της δεκαετίας του ‘90, συγκλονισμένος από όσα είχα διαβάσει για το ίδρυμα «Spiegelgrund», έκανα ένα ντοκιμαντέρ στην Αυστρία με ξεναγό έναν τρόφιμο του Ιδρύματος, τον κύριο Gross. Στο Spigelgrund, οι Ναζί είχαν συγκεντρώσει παιδιά τα οποία έπασχαν από νοητικές ή σωματικές ασθένειες. Σε αυτά τα παιδιά, μια ομάδα γιατρών με επικεφαλής των Heinrich Gross (τι τραγική σύμπτωση να έχουν θύτης και θύμα το ίδιο όνομα) έκανε φριχτά πειράματα. Διοχέτευε στον εγκέφαλό τους αέριο για να μπορέσει να τον καταγράψει με ακτίνες Χ. Άφηναν παιδιά να πεθάνουν στο βαρύ κρύο για να μετρήσουν τις αντοχές τους και να βγάλουν συμπεράσματα για την αντοχή των ναζί στρατιωτών στο μέτωπο της Ρωσίας. Τα μόλυναν με φυματίωση και κατέγραφαν την πορεία και τον θάνατό τους. Αφού σκότωναν τα παιδιά, ο Gross τεμάχιζε τον εγκέφαλό τους για να κατανοήσει τη λειτουργία του. Την εποχή που έκανα το ντοκιμαντέρ, στο παλιό ίδρυμα υπήρχαν ακόμη κλειδωμένοι σε δωμάτιο, μέσα σε βαζάκια με φορμόλη, οι εγκέφαλοι των δολοφονημένων παιδιών.
Ο Gross συνήθιζε να λέει πως είχε τη μεγαλύτερη συλλογή ανθρωπίνων εγκεφάλων. Μετά τον πόλεμο ο Gross φυσικά δεν τιμωρήθηκε. Τη δεκαετία του ‘70 η Αυστριακή Δημοκρατία τού απένειμε τίτλους τιμής και μετάλλια για το επιστημονικό του έργο.
Η δημοσιότητα που απέκτησε ο Gross, ξεσήκωσε τα θύματά του που είχαν επιβιώσει. Ο συνονόματος του Gross, κατέφυγε στη Δικαιοσύνη για όσα είχε υποστεί. Η Εισαγγελία ξεκίνησε έρευνα, αλλά ο Dr Θάνατος δεν καταδικάστηκε ποτέ, αφού οι δικηγόροι του εμφάνισαν έναν υπερήλικα μα άνοια που δεν μπορούσε να δικαστεί. Πέθανε σε πλήρη ησυχία και χωρίς τιμωρία στις 15 Δεκεμβρίου του 2005.
Στην Αυστρία υπήρξαν χιλιάδες Dr Gross, που δεν τιμωρήθηκαν ποτέ. Η Αυστρία συνέχισε τη μεταπολεμική της πορεία, χωρίς να καταδικάσει τους δολοφόνους και τη λογική τους. Αναπτύχθηκε ως μια χώρα με τάξη, δομές και απαιτητικούς πολίτες.
Το παρελθόν που δεν καταδείχθηκε, σήμερα ξυπνά και απειλεί. Η αλήθεια δεν επικράτησε,  όταν έπρεπε και τώρα απολογείται στις πιο φρικιαστικές θεωρίες που υπάρχει ο κίνδυνος να επικρατήσουν με τη μορφή και την ισχύ αλήθειας.
Θα μου πείτε δεν συνέβη μόνο στην Αυστρία. Και στην Ελλάδα, οι συνεργάτες των Γερμανών έφτασαν να την κυβερνήσουν,  και αυτοί που την απελευθέρωσαν κατέληξαν σε ξερονήσια και φυλακές. Ο γιος του βασανιστή της Χούντας Σκαλούμπακα, αγκαλιά με τον Άδωνη στο twitter, θυμίζει όσα η «Δεξιά δεν πρέπει να ξεχνάει». Ανάμεσα σε όσα αναβιώνουν τον ναζισμό, πέρα από τις άλλες αιτίες, ας μην ξεχνάμε τη λήθη.ΣΚΑΛΟΥΜΠΑΚΑΣ

"Αγαπάτε τον Μπραμς" ή μήπως "Αντίο ξανά (για πάντα)"; Και τα δύο!


Σας αρέσει ο Μπραμς;

Σας αρέσει ο Μπραμς;



Φρανσουάζ Σαγκάν
μετάφραση: Βαγγέλης Κατσάνης

Ζαχαρόπουλος Σ. Ι., 1995
160 σελ.
ISBN 960-208-518-5, ISBN-13 978-960-208-518-9, [Κυκλοφορεί]
Τιμή € 7,46

Η σαραντάχρονη Πώλα έχει συμβιβαστεί πια ακόμα και με τις απιστίες του μόνιμου εραστή της, Ροζέ και ζει μια ήρεμη και μονότονα τακτική ζωή, όταν η τυχαία γνωριμία της με τον εικοσιτετράχρονο Σιμόν ανατρέπει τα πάντα.
Στην αρχή το πάθος του νέου γι' αυτήν απλώς τη διασκεδάζει, αλλά λίγο λίγο η επίμονη πολιορκία του ξυπνά μέσα της παλιές λαχτάρες και όνειρα. Έτσι κάποια στιγμή υποκύπτει στη γοητεία της νιότης, χωρίζει με τον Ροζέ και δημιουργεί ερωτικό δεσμό με τον Σιμόν.
Ποιο μέλλον όμως μπορεί να έχει μια τέτοια σχέση ανάμεσα σε δυο ανθρώπους, που τους χωρίζουν δεκαπέντε χρόνια ζωής κι ένας ολόκληρος αιώνας εμπειριών;Αποτέλεσμα εικόνας

Francoise Sagan: Σας αρέσει ο Μπράμς;, 1959(Από τη νουβέλα στον κινηματογράφο)

Μολονότι η νουβέλα έπεσε στα χέρια των χολιγουντιανών παραγωγών, που της άλλαξαν τον... τίτλο, η ταινία είχε την τύχη να γυριστεί από έναν εξαιρετικό σκηνοθέτη , που σεβάστηκε το βιβλίο , συνεργάστηκε με έναν λαμπρό φωτογράφο και καθοδήγησε με στιβαρό τρόπο τρία "ιερά τέρατα" του παγκόσμιου κινηματογράφου .





To σημαντικότερο μυθιστόρημα της εποχής του Γερμανικού μπαρόκ

 ΞΕΝΟΦΩΝ Α. ΜΠΡΟΥΝΤΖAΚΗΣ
Δημοσιεύτηκε στο ΠΟΝΤΙΚΙ, τεύχος 1990, στις 12-10-2017

Ένα σημαντικό έργο της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας

Ένα σημαντικό έργο της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας  - Media
Πόσο ενδιαφέρον μπορεί να έχει για τον σύγχρονο αναγνώστη, που κατακλύζεται από τις σύγχρονες έγνοιες της ζωής, ένα εκτενές ανάγνωσμα τριών και πλέον αιώνων, γεμάτο με άγνωστες κι ασήμαντες λεπτομέρειες μιας σκονισμένης ταπεινής καθημερινότητας; Τι κι αν έχουν γίνει άλματα στην καθημερινότητα του ανθρώπου, στις αντιλήψεις για το άτομο, στις ελευθερίες, στον τρόπο ζωής και στις γενικότερες αξίες που τον διέπουν; Πόσο μπορεί να συνεπάρει τον σύγχρονο αναγνώστη μια εποχή σχεδόν άγνωστη, μακρινή και ξεχασμένη μέσα στη σύμβασή της και σε ιντερέσα τόσο απόμακρα και ξένα; 
Την απάντηση δίνει με τον τρόπο του ο Τόμας Μαν και παρατίθεται στο οπισθόφυλλο της έκδοσης: «Πρόκειται για ένα σπάνιου είδους μνημείο της λογοτεχνίας και της ζωής, το οποίο, δίχως καθόλου να χάσει την ικμάδα του, επιβίωσε για κοντά τρεις αιώνες και θα αντέξει για πολλούς ακόμη· ένα πεζογράφημα ακούσιου μεγαλείου, πολύχρωμο, άγριο, ωμό, διασκεδαστικό, μες στον έρωτα και στα κουρέλια· ένα έργο που κοχλάζει από ζωή, που μιλάει στον ενικό με τον θάνατο και τον διάβολο, το οποίο καταλήγει στη συντριβή και την ολοσχερή αποστροφή απέναντι σ’ έναν κόσμο που σπαταλήθηκε μέσα στο αίμα, τη ληστεία, την ηδονή· αθάνατο όμως μέσα στην άθλια λαμπρότητα των αμαρτιών του».
Το ιστορικό πλαίσιο στο οποίο εξελίσσεται το μυθιστόρημα είναι ο Τριακονταετής Πόλεμος, που όπως κάθε πόλεμος ανασύρει τη φράση του Ηράκλειτου «πόλεμος πάντων μεν πατήρ εστί, πάντων δε βασιλεύς», που περικλείει τον ανθρώπινο αγώνα για επιβίωση όχι απαραιτήτως στα πεδία των μαχών αλλά και στην καθημερινότητα του ανθρώπου όπως και στον αγώνα και την αγωνία του να καταλάβει τον εαυτό του. 
Ο πόλεμος αυτός, που είναι μια από τις πιο μακροχρόνιες και καταστροφικές συγκρούσεις στην ευρωπαϊκή ιστορία, περιγράφεται μέσα από τις απίθανες περιπέτειες του Σιμπλίκιου Σιμπλικίσιμου, ενός ήρωα της εποχής του. Ενός ήρωα που έρχεται αντιμέτωπος με όλο το ευρύ φάσμα των ανατροπών του κόσμου του και με μια σειρά απρόβλεπτων δοκιμασιών στον αγώνα του για επιβίωση. Πρόκειται για έναν άθλο επιβίωσης και το ανάγνωσμα τελικά απλώνεται σε όλον τον ανθρώπινο χάρτη και αποκτά οικουμενικά χαρακτηριστικά μέσα από μια τολμηρή πολυφωνική λογοτεχνία που αποτελεί τομή για την εποχή της. 
Η πολυεπίπεδη αφήγηση καθιστά σχεδόν αδύνατη την ένταξη του μυθιστορήματος σε ένα συγκεκριμένο είδος, καθώς περιέχει σχεδόν όλα τα είδη της αφήγησης, από τις πολεμικές συγκρούσεις στις οποίες έλαβε με διάφορες ιδιότητες μέρος ο ήρωας, τις ταξιδιωτικές εντυπώσεις στη διάρκεια των μετακινήσεών του σε διάφορους τόπους, μέχρι το ηθογραφικό περιεχόμενο των διηγήσεών του. 
Πρόκειται για τη διήγηση μιας μακρινής εποχής που μας βοηθά μέσα από την περίτεχνη κι αβίαστη πολυπλοκότητά της να παρακολουθήσουμε και να κατανοήσουμε στις απαρχές της τη γερμανική κουλτούρα με την οποία δεν είμαστε ιδιαίτερα εξοικειωμένοι. 
Θα έβρισκε κανείς αξιοπερίεργο πώς ένα ογκώδες σχετικά έργο μιας εποχής μάλλον άγνωστης κι ανοίκειας και ενός κόσμου εν πολλοίς αδιάφορου για μας, μπορεί να αποτελεί ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον ανάγνωσμα αδιαμφισβήτητης αξίας που είναι ταυτόχρονα ευχάριστο και διασκευαστικό. 
Πρόκειται για ένα τολμηρό και σημαντικό ευρωπαϊκό λογοτεχνικό έργο, η ανάγνωση του οποίου διευκολύνεται από το επιμελημένο και κατατοπιστικό επίμετρο του μεταφραστή Γιάννη Κοίλη και κυρίως από τον μεταφραστικό του άθλο να μεταφέρει στα ελληνικά την ιδιωματική αίσθηση των γερμανικών του 17ου αιώνα. 
Μπορούμε να πούμε ότι μεταφέρθηκε επιτυχώς στη γλώσσα μας ένα δύσκολο, άγνωστο όσο και σημαντικό έργο της ευρωπαϊκής γραμματείας κι αυτό είναι μεγάλο κέρδος για όλους μας στην εποχή των μαζικών εκπτώσεων που ζούμε.
 

**********************************************
Βιστωνίτης Αναστάσης 

Το κορυφαίο έργο του γερμανικού μπαρόκ

Μια συναρπαστική αφήγηση των περιπετειών ενός παρία στην Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορίατου 17ου αιώνα, τον καιρό του Τριακονταετούς Πολέμου, για πρώτη φορά στα ελληνικά
Το κορυφαίο έργο του γερμανικού μπαρόκ
Προσωπογραφία του Χανς Γιάκομπ φον Γκριμελσχάουζεν



 
 
Hans Jacob Christoffel Von Grimmel-Shausen
Σιμπλίκιος Σιμπλικίσιμος
Μετάφραση από τα γερμανικά του 17ου αιώνα Γιάννης Κοιλής
Εκδόσεις Εξάντας, 2017
σελ. 864, τιμή 20 ευρώ

Ελάχιστα γνωρίζουμε στη χώρα μας για το γερμανικό μπαρόκ, όπως και για την επίδρασή του στη γερμανική (κατά συνέπεια και στην ευρωπαϊκή) λογοτεχνία. Η έκδοση του Σιμπλίκιος Σιμπλικίσιμος επομένως, του σημαντικότερου έργου αυτής της εποχής, του Χανς Γιάκομπ φον Γκριμελσχάουζεν είναι εκδοτικό γεγονός ιδιαίτερης σημασίας, που ξεπερνά το ιστορικό ή γραμματολογικό ενδιαφέρον, διότι το βιβλίο αυτό πέραν των παραπάνω έχει αντέξει στον χρόνο και, μολονότι πέρασαν τρεισήμισι αιώνες από την πρώτη του έκδοση, διαβάζεται με μεγάλο ενδιαφέρον και από τον σημερινό αναγνώστη. Με το ίδιο ενδιαφέρον που διαβάζει κανείς τον Θάνατο του Αρθούρου του Τόμας Μάλορι ή ακόμη και τον Δον Κιχώτη - χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει ότι είναι της ίδιας αξίας με το αριστούργημα του Θερβάντες.
  
Θέλω να τονίσω εξαρχής την εξαιρετική δουλειά του μεταφραστή Γιάννη Κοιλή. Μετέφερε ένα δύσκολο κείμενο σε μια γλώσσα αντίστοιχη με το ιδίωμα του πρωτοτύπου και μας προσέφερε έτσι μέσω των δικών μας γλωσσικών προτύπων μια αίσθηση της εποχής συνδυάζοντας λόγια και λαϊκά στοιχεία που βοηθούν ώστε να αποδοθεί όχι μόνο το ύφος του συγγραφέα αλλά και - κυρίως - η βαθύτατη ειρωνεία με την οποία αντιμετωπίζει τη ζωή, τον κόσμο και τον εαυτό του. Το βιβλίο αυτό δεν είναι απλώς ένα καλειδοσκόπιο της εποχής και ένα κείμενο προδρομικό αλλά και ένα εξαιρετικά διασκεδαστικό ανάγνωσμα.
  
Εξαιρετικό είναι και το επίμετρο του Κοιλή, όπου εξηγεί πώς ένας συγγραφέας που δεν ανήκε σε κάποια ακαδημαϊκή κοινότητα, ένας παρίας τελικά, κατάφερε να μας δώσει ένα έργο αναφοράς. Και για εμάς τους μεσογειακούς είναι το καλύτερο μέσον για να εισέλθουμε «στον κόσμο του γερμανικού μπαρόκ» και να οικειοποιηθούμε μια εποχή και μια κουλτούρα που στα μάτια μας φαντάζουν μακρινές και ξένες.

Το βιβλίο είναι εν μέρει αυτοβιογραφία, εν μέρει μυθιστόρημα και εν μέρει ταξιδιογραφία. Το πώς συνδυάζονται όλα αυτά, πώς ο αναγνώστης διαβάζει ένα πεζογράφημα με αναμφισβήτητο αφηγηματικό τέμπο, πώς δεν ξεστρατίζει μέσα στις άπειρες αναφορές για πλείστα όσα αλλά τις εισπράττει ως οργανικό μέρος της αφήγησης εξηγεί την επιτυχία και το αξιανάγνωστο του κειμένου αυτού που έχει χωριστεί σε πολύ μικρά κεφάλαια, τα περισσότερα από τα οποία δεν ξεπερνούν τις τέσσερις σελίδες μικρού σχήματος.

Εξωφρενικές περιπέτειες

Ποιος είναι όμως αυτός ο Σιμπλίκιος; Είναι ένας τύπος που κατάγεται από οικογένεια χωρικών αλλά τον υιοθετεί αργότερα κάποιος ερημίτης που ζει στο δάσος. Αυτός τον μαθαίνει να γράφει και να διαβάζει και του δίνει το όνομα Σιμπλίκιος. (Το όνομα είναι, φαντάζομαι, ειρωνικό, γιατί παραπέμπει όχι μόνο στον «απλό» αλλά και στον Σιμπλίκιο του 6ου αιώνα μ.Χ., μέλος της Πλατωνικής Ακαδημίας και λαμπρό σχολιαστή του Αριστοτέλη.)
   
Οταν ο ερημίτης πεθαίνει, ο ήρωάς μας κατατάσσεται στον στρατό. Είναι η περίοδος του Τριακονταετούς Πολέμου (1618-1648). Από εδώ και πέρα αρχίζουν οι περιπέτειές του. Διατρέχει μεγάλο μέρος της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ταξιδεύει ακόμη και στη Γαλλία και στη Ρωσία, παίρνει μέρος σε μάχες, γίνεται ληστής στα δάση και ζει άλλα παρόμοια εξωφρενικά, πραγματικά και φανταστικά γεγονότα. Ο ρεαλισμός, η φαντασία και η εξοντωτική ειρωνεία παρουσιάζονται σε μια καταιγιστική διαδοχή. Το ειρωνικό στοιχείο είναι εμφανέστατο όχι μόνο στις περιγραφές αλλά και στους υπότιτλους κάθε κεφαλαίου, όπως, λ.χ., «Τον Σιμπλίκιο τον οδηγάνε τέσσερις διαόλοι στην κόλαση, και τονε φιλεύουνε σπανιόλικο κρασί», ή ακόμη το εξίσου εξωφρενικό «Ο Σιμπλίκιος μεταμορφώνεται από αγόρι σε κοπέλα και διάφοροι του γυρεύουνε αγάπες».

Πολυφωνικό ανάγνωσμα

Το Σιμπλίκιος Σιμπλικίσιμος χαρακτηρίζεται γενικά ως πικαρέσκο μυθιστόρημα αλλά, όπως τονίζει ο μεταφραστής, μόνο από τα δύο των έξι βιβλίων που το απαρτίζουν θα το χαρακτηρίζαμε ως τέτοιο. Πικαρέσκο, ας σημειώσουμε, είναι είδος μυθιστορήματος που αναπτύχθηκε στην Ευρώπη τον 16ο και τον 17ο αιώνα, όπου ο φτωχός, αμόρφωτος και κουτοπόνηρος ήρωας «έρχεται αντιμέτωπος με την κοινωνική πραγματικότητα της εποχής του». Αν όμως δεν είναι πικαρέσκο μυθιστόρημα, ερωτική παρωδία, αυτοβιογραφία, ηθογραφία, ταξιδιωτική λογοτεχνία ή φανταστική λογοτεχνία, τότε τι είναι; Πρόκειται για πολυφωνικό ανάγνωσμα που μας παρουσιάζει έναν πολυμορφικό ήρωα, έναν άλλοτε σκληρό πολεμιστή, άλλοτε τυχοδιώκτη από πεποίθηση ή κατά συγκυρία, τη μια στιγμή έναν ερωτύλο που αργότερα μεταμορφώνεται σε ευλαβή αναχωρητή, ένα πλάσμα που δεν μπορείς να το «πιάσεις» από πουθενά. Και ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι το ότι πουθενά δεν σου δίνεται η εντύπωση πως κάθε μεταμόρφωση του Σιμπλίκιου δεν είναι αλλαγή προσωπείου και πως έτσι περίπου θα πρέπει να ήταν εκείνη την εποχή τόσο ο ίδιος όσο και οι άνθρωποι που συναναστρέφεται.
  
Πού οδηγούν όμως οι απανωτές περιπέτειες τον ήρωα στο τέλος; Στη διαπίστωση ότι ο κόσμος αυτός είναι διαφθαρμένος και ότι εκείνο στο οποίο θα πρέπει να ελπίζει κανείς είναι ένα ήρεμο τέλος, όπως όταν ο Σιμπλίκιος απαρνείται τα εγκόσμια και τα αποχαιρετά με τα παρακάτω λόγια: «Αντίο κόσμε, αφού με σένα κανένας δεν είναι ευχαριστημένος και ικανοποιημένος. Αμα είναι φτωχός, τότε θέλει να έχει. Αμα είναι πλούσιος, θέλει κύρος. Αμα είναι καταφρονεμένος, τότε θέλει ψηλά να ανέβει. Αμα τον προσβάλανε, θέλει να εκδικηθεί. Αμα έχει την εύνοια, θέλει πολλά να ορίζει. Αμα είναι αμαρτωλός, τότε θέλει μόνο να διασκεδάζει».
  
Αλλά το βιβλίο δεν τελειώνει εδώ. Συμπληρώνεται από τη Συνέχεια του περιπετειώδους Σιμπλικίσιμου ή το τέλος αυτού. Οπου συμβαίνουν πολλά και εξίσου εξωφρενικά σε σχέση με τα όσα προηγήθηκαν, αφήνοντας τον αναγνώστη με το γοητευτικό ερώτημα: και τι τελειώνει στ' αλήθεια;
  
Από τον κύκλο των δέκα έργων του Σιμπλίκιου και συγκεκριμένα από την Αλήτισσα Μάνα Κουράγιο εμπνεύσθηκε ο Μπρεχτ τη δική του Μάνα Κουράγιο, ενώ και ο Γκίντερ Γκρας χρησιμοποίησε ορισμένα γνωρίσματα του Σιμπλίκιου για τον κεντρικό του ήρωα στο Τενεκεδένιο ταμπούρλο.

 

Eurostat: Σε συνθήκες φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού πάνω από ένας στους τρεις Έλληνες!


Σε συνθήκες φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού ζουν πάνω από ένας στους τρεις κατοίκους στην Ελλάδα και κατά μέσο όρο ένας στους τέσσερις στην ΕΕ, σύμφωνα με τα στοιχεία του 2016, που έδωσε σήμερα στη δημοσιότητα η Eurostat.

Συγκεκριμένα, στην Ελλάδα το 2016 βρίσκονταν αντιμέτωποι με τον κίνδυνο της φτώχειας ή του κοινωνικού αποκλεισμού το 35,6% του πληθυσμού (3,8 εκατ. άνθρωποι), έναντι 28,1% το 2008. Στην ΕΕ το αντίστοιχο ποσοστό έπεσε το 2016 στο 23,4% (117,5 εκατ. άνθρωποι), κάτω από τα επίπεδα του 2008 (23,7%).

Σύμφωνα με τη Eurostat, ένας άνθρωπος βρίσκεται σε κατάσταση φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού όταν αντιμετωπίζει μία ή περισσότερες από τις παρακάτω προβληματικές καταστάσεις: Είτε θεωρείται φτωχός (δηλαδή έχει εισοδήματα μικρότερα του 60% του μέσου εθνικού εισοδήματος), είτε ζει σε κατάσταση ένδειας (δηλαδή στερείται βασικά καταναλωτικά αγαθά, ή αδυνατεί να ανταπεξέλθει σε στοιχειώδεις οικονομικές υποχρεώσεις), είτε ζει σε οικογένεια αντιμέτωπη με τον κίνδυνο της ανεργίας (δηλαδή σε οικογένεια που κανένα μέλος της δεν έχει «κανονική δουλειά»).

Ως προς την Ελλάδα, σε συνθήκες φτώχειας βρίσκεται το 21,2% του πληθυσμού, σε συνθήκες ένδειας το 22,4%, ενώ ζει σε οικογένεια αντιμέτωπη με τον κίνδυνο της ανεργίας το 17,2% του πληθυσμού. Τα αντίστοιχα μέσα ποσοστά στην ΕΕ είναι 17,3%, 7,5% και 10,4%.

Γενικότερα, σε χειρότερη κατάσταση από την Ελλάδα, αναφορικά με το ποσοστό του πληθυσμού που θεωρείται ότι βρίσκεται σε κατάσταση φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, είναι η Βουλγαρία (40,4%) και η Ρουμανία (38,8%). Στον αντίποδα (με ποσοστά μικρότερα του 20%) βρίσκονται η Τσεχία (13,3%), η Φινλανδία (16,6%), η Δανία (16,7%) και η Ολλανδία (16,8%), η Αυστρία (18%), η Σλοβακία (18,1%), η Γαλλία (18,2%), η Σουηδία (18,3%), η Σλοβενία (18,4%), η Γερμανία και το Λουξεμβούργο(19,7%),

Η μείωση του αριθμού των ατόμων που κινδυνεύουν από τη φτώχεια ή τον κοινωνικό αποκλεισμό στην ΕΕ αποτελεί έναν από τους βασικούς στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020».

(Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ, 16.10.2017)
**************

ΚΟΝΤΡΑΣΤ



Δευτέρα, Οκτωβρίου 16, 2017

Η περίφημη καλλιτεχνική κολεκτίβα του Βελγίου Peeping Tom στη Θεσσαλονίκη!

Οι Peeping Tom, η καλλιτεχνική κολλεκτίβα από το Βέλγιο, έρχονται στην Ελλάδα, καλεσμένοι του φετινού φεστιβάλ των Δημητρίων, για να παρουσιάσουν στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης την παράσταση Moeder (Μητέρα).

Ημερομηνία:17/10/ 2017

Τοποθεσία:

Eισιτήρια:

Πληροφορίες / Κρατήσεις:

Η παράσταση Moeder έχει περιγραφεί σαν έργο σπάνιας μοναδικότητας και όσοι το παρακολούθησαν αναφέρονται στις διαδοχικές συναισθηματικές κλειδαρότρυπες που ξεκλειδώνει. Τρανταχτά γέλια, βουβοί λυγμοί, συγκίνηση και ενθουσιασμός είναι ορισμένες μονάχα από τις αντιδράσεις που έχει προκαλέσει στο κοινό των ευρωπαϊκών σκηνών το Moeder.
Τεχνικά άρτιοι, αστείοι και σοκαριστικοί ταυτόχρονα, κωμικοί και τραγικοί σε απολαυστικές δόσεις, οι Peeping Tom συγκαταλέγονται στις πλέον αξιοσημείωτες χορευτικές ομάδες του διεθνούς χώρου. Το Moeder ανήκει ακριβώς στο είδος της παράστασης η οποία άπτεται της προβληματικής τους, καθώς εξερευνά τα θέματα των οικογενειακών σχέσεων, του διανοητικού κόσμου και της ψυχολογικής διάστασης των χαρακτήρων, στοιχεία που δεσπόζουν στη δραματουργία της κολεκτίβας από το Βέλγιο.
Όντας το δεύτερο μέρος του τρίπτυχου οικογενειακών πορτρέτων που ξεκίνησαν με το Vader και ολοκληρώνονται το 2019 με το Kind (Παιδί), η Μητέρα της σκηνοθέτριας Gabriela Carizzo αποτυπώνει στη μητρική φιγούρα το σώμα σαν αποθήκη, στα όρια της οποίας συνειδητές και ασυνείδητες λειτουργίες συμπλέκονται, συγκρούονται, και εν τέλει καθορίζουν την ίδια μας την ύπαρξη. Χορός, μουσική και θέατρο αλληλοσυμπλέκονται με θεαματικούς τρόπους στη Μητέρα των Peeping Tom, η οποία στην ουσία είναι η κάθε μητέρα.

Η παράσταση είναι κατάλληλη για παιδιά άνω των 10 ετών.

Πηγή πληροφοριών:  culturenow.gr

Τραγούδια που αγαπήσαμε


 Πώς να σου πω αντίο;

Σε καμιά περίπτωση  δε θέλω 
να αντιδρώ γρήγορα και λαθεμένα
Γι΄αυτό εξήγησέ μου  λίγο καλύτερα
πώς να σου πω "αντίο".


Καρδιά έχω από τσακμακόπετρα
που βγάζει σπίθες
η δική σου  από πυρέξ
είναι πυρίμαχη
Μπερδεμένη για τα καλά  δεν θέλω
μ΄ένα "αντίο" να δώσω τη λύση

Ξέρω μια αγάπη παλιά
δεν έχει  καμιά τύχη
Μα για μένα μια
εξήγηση θα ήταν πιο καλή

Σε καμιά περίπτωση  δε θέλω 
μπροστά  σου να δείξω καθαρά τα μάτια  μου
Πίσω από ένα μαντήλι, θα ξέρω καλύτερα
Πώς να πω αντίο
Πώς να πω αντίο
Έβαλες στη μαύρη λίστα
τις λευκές μας νύχτες
τα γκρι-μπλε πρωινά μας
Μα για μένα μια
εξήγηση θα ήταν πιο καλή


Σε καμιά περίπτωση  δε θέλω 
μπροστά  σου να δείξω καθαρά τα μάτια  μου
Πίσω από ένα μαντήλι, θα ξέρω καλύτερα
Πώς να πω αντίο
Πώς να πω αντίο
Πώς να πω αντίο

Αναζητήστε και δείτε οπωσδήποτε αυτήν την ταινία

Αποτέλεσμα εικόνας για η καλη συζυγος ταινιαΚΑΛΗ ΣΥΖΥΓΟΣ

94 λεπτά
Δράμα
Σερβία
2016

Σκηνοθεσια

Μιργιάνα Καράνοβιτς

Υπόθεση

Η Μιλένα είναι μια αξιοσέβαστη μητέρα και νοικοκυρά μέσης ηλικίας , που ζει μια άνετη ζωή στα προάστια του Βελιγραδίου, έχοντας στο πλάι της έναν εύπορο επιχειρηματία απροσδιόριστων δραστηριοτήτων και δύο ενήλικα  παιδιά (κόρη και γιος)  , ενώ μία ακόμα κόρη διαπρέπει στην Τέχνη ζώντας αυτόνομα στο Βελιγράδι . Η τακτοποιημένη ζωή της περιλαμβάνει μια ευχάριστη ρουτίνα γεγονότων που έχουν να κάνουν με τη φροντίδα του σπιτιού, την περιποίηση συγγενών και φίλων , τον εκκλησιασμό και την τακτική συμμετοχή στην τοπική χορωδία.
Η ευτυχισμένη ζωή της  Μιλένα θα τιναχτεί στον αέρα από δύο τυχαία γεγονότα :πρώτον  θα ανακαλύψει, σε μια ξεχασμένη βιντεοκασέτα σε κάποιο συρτάρι, ότι ο άντρας της  ήταν ο πρωταγωνιστής  στην εν  ψυχρώ δολοφονία μερικών μουσουλμάνων , κατά την περίοδο της εθνοκάθαρσης που εφάρμοσαν οι υπερεθνικιστές Σέρβοι στους μουσουλμανικούς πληθυσμούς της πρώην Γιουγκοσλαβίας,  και , αμέσως μετά,  ότι έχει καρκίνο και πρέπει να εγχειριστεί αμέσως χάνοντας  και τους δύο μαστούς .
Τίποτε πια από εδώ και μπρος δε θα  είναι το ίδιο για τη Μιλένα. Η συγκλονισμένη από τα δύο σοκ  γυναίκα πρέπει να πάρει τις αποφάσεις της άμεσα  και αυτό θα το κάνει με τρόπο που θα την οδηγήσει στη δική της αυτοκάθαρση.
Η ταινία "Καλή σύζυγος" είναι μια θαυμάσια (σκηνοθετικά και ερμηνευτικά)     προσπάθεια της Μιργιάνα Καράνοβιτς να αναμετρηθεί με το ένοχο παρελθόν μιας ολόκληρης κοινωνίας , που ενθάρρυνε με το πρόσχημα  του πατριωτισμού ορδές  κοινών δολοφόνων που  προέβησαν σε ανήκουστες θηριωδίες στη Βοσνία , όπως, για παράδειγμα, στην περίπτωση της  "Υπόθεσης Σκορπιός" με τους έξι δολοφονημένους, αλλά κυρίως  της μαζικής  σφαγής στη Σρεμπρένιτσα.
Gerontakos

ΤΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΗΣ ΣΚΗΝΟΘΕΤΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΑΙΝΙΑ 


«Η ιδέα για την ταινία ΚΑΛΗ ΣΥΖΥΓΟΣ προέρχεται από την πραγματική υπόθεση «Σκορπιός». Το 1995 αποκαλύφθηκε ότι αυτή η ειδική ομάδα της Σέρβικης αστυνομίας συνέλαβε και εκτέλεσε 6 Βόσνιους, εκ των οποίων οι τρεις ήταν ανήλικοι. Η υπόθεση βγήκε στο φως από μια βιντεοκασέτα VHS  στην οποία είχαν καταγραφεί τα πάντα και ήρθε στην δημοσιότητα πολλά χρόνια μετά  το γεγονός.  Στην πορεία αποδείχθηκε ότι όλοι οι εγκληματίες ήταν από το ίδιο χωριό και γνωρίζονταν από τα παιδικά τους χρόνια. Έτσι, ενώ η ιδέα προήλθε από αυτή την αποκάλυψη, ή ίδια η ιστορία χρησιμοποιείται  στην ταινία περισσότερο ως καταλύτης που ωθεί την ηρωίδα να αμφισβητήσει όλα τα δεδομένα της ζωής της μέχρι εκείνη την στιγμή. Η ΚΑΛΗ ΣΥΖΥΓΟΣ δεν είναι μια ταινία για τον πόλεμο και τα εγκλήματα κατά πολιτών. Παρατηρεί τις δυσλειτουργικές οικογένειες εκείνων που διέπραξαν αυτά τα εγκλήματα. Η ταινία αφηγείται την «αφύπνιση»  της Μιλένας και την έξοδό της από τον «παράδεισο» των προαστίων, στον οποίο έχει βολευτεί. Η ιστορία που θέλω να διηγηθώ είναι στην πραγματικότητα η ιστορία όλων αυτών των συμβιβασμών που κάνουμε, χωρίς ποτέ να σκεφτόμαστε το τίμημα. Είναι η ιστορία όλων αυτών των ανθρώπων,  που περνούν την ζωή παριστάνοντας ότι δεν βλέπουν τι συμβαίνει μπροστά τους, απλώς γιατί δεν συμβαίνει στους ίδιους. Αυτοί που δεν κάνουν τίποτα για να αποτρέψουν το κακό, φέρουν και οι ίδιοι ευθύνη. Ο μόνος τρόπος να προχωρήσουμε είναι να έρθουμε αντιμέτωποι με την αλήθεια.»
Πηγή: astorcinema.gr


Έθνος Μου Εξαίρετο!

Στίχοι: Λίνα Νικολακοπούλου
 Μουσική, ερμηνεία: Σταύρος Ξαρχάκος 
Πιάνο: Νεοκλής Νεοφυτίδης 
Έργο εξωφύλλου: Γιώργος Ρόρρης
 Άλμπουμ: 7 Ελεγείες και Σάτιρες
 Μικρή Άρκτος, 2017 https://smarturl.it/xarchakos-iTunes 


Τελικά δημοκρατία
Έχει μόνο η Ελβετία
Όλοι οι άλλοι λέμε λόγια
Και κοιτάμε τα ρολόγια

 Πότε να σχολάσουμε
 Πόσα να χαλάσουμε
 Ποιους να ξεγελάσουμε
 Την καλή να πιάσουμε

Όπως είναι ο λαός του
 Έτσι είναι και ο αρχηγός του
Έτσι είναι ο κάθε τόπος
 Και ο δικός μας όπως όπως

Τελικά δημοκρατία
Έχει μόνο η Ελβετία
Όλοι λέμε άλλα
Κι έξω στέλνουμε τη μπάλα

Έθνος μου εξαίρετο
Της βουλής το αυθαίρετο
 Πες μου πούτο δήλωσες
 Κι άγρια μας ξήλωσες

 Τελικά δικτατορία
Είν' τα δάνεια τα θηρία
 Κι η Ευρώπη πάει πάσο
 Σφάξε με, αγά, ν' αγιάσω

Άρωμα ξένης λογοτεχνίας Δέκα μεταφραστές, δεκαέξι προτάσεις


Με το παρόν αφιέρωμα ολοκληρώνεται το τετραμερές αφιέρωμα του Ανοιχτού Βιβλίου [«Το πρώτο βήμα» (9 πρωτοεμφανιζόμενοι πεζογράφοι), στις 23 Σεπτεμβρίου και το δίπτυχο «Πεζογραφικό ψηφιδωτό» (30 συγγραφείς σε πρώτο πρόσωπο), στις 30 Σεπτεμβρίου και 7 Οκτωβρίου] που σκοπό είχε να σας παρουσιάσει σημαντικούς, υπό έκδοση, τίτλους ελληνικής και ξένης πεζογραφίας.
Η μεταφρασμένη λογοτεχνία δεν κρατάει μόνο τη μερίδα του λέοντος στη βιβλιοπαραγωγή μας, ταυτόχρονα διαμορφώνει αναγνωστικές συμπεριφορές αλλά και συγγραφικές συνειδήσεις.
Σήμερα, δέκα έμπειροι και ταλαντούχοι μεταφραστές, που για χρόνια μετεωρίζονται ανάμεσα σε ξένες και οικείες λέξεις, ανάμεσα στη βάσανο του αμετάφραστου και στην απόλαυση του μεταφράσιμου, μας συστήνουν δεκαέξι βιβλία που μετέφρασαν και πολύ σύντομα θα πάρουν τη θέση τους στις προθήκες των βιβλιοπωλείων.
-----------------------------

Τρεις μεταφραστικές καταθέσεις της Μαρίας Αγγελίδου 

ΧΑΝΑ ΚΕΝΤ 
  • «Οι Καλοί» 
  • Μτφρ.: Μ. Αγγελίδου 
  • Εκδόσεις Ικαρος. 
Οι Καλοί, το δεύτερο βιβλίο της Χάνα Κεντ μετά τα Εθιμα Ταφής, είναι ένα «δεύτερο το ίδιο καλό, αν όχι καλύτερο από το πρώτο». Ηρωίδα είναι και πάλι μια γυναίκα, αυτή τη φορά στην Ιρλανδία των αρχών του 19ου αι., που έρχεται κι αυτή αντιμέτωπη με τον νόμο, όχι όμως από έρωτα ή από λαχτάρα για ζωή… αλλά από καλοσύνη.
Η Νάνσυ Ρος, που ζει στα όρια ανάμεσα στον κόσμο των ανθρώπων και στον κόσμο των ξωτικών, των Καλών, θα βρεθεί κατηγορούμενη για φριχτό έγκλημα. Η Κεντ πλάθει με ελάχιστα στοιχεία έναν κόσμο που φαντάζει πιο αληθινός από τη χειροπιαστή πραγματικότητα γύρω μας. Στις λεπτομέρειές του, στις ανάγκες και στους φόβους του, στις ελπίδες και στις φαντασίες του. Σαν τα Εθιμα Ταφής, έτσι και Οι Καλοί είναι βασισμένοι σε πραγματική ιστορία. Και σαν τα Εθιμα Ταφής, είναι κι αυτοί πραγματική λογοτεχνία.
ΜΙΧΑΕΛ ΚΟΥΜΠΦΜΥΛΕΡ 
  • «Το Μεγαλείο της Ζωής» 
  • Μτφρ.: Μ. Αγγελίδου 
  • Εκδόσεις Αγρα. 
Είναι η μυθιστορηματική αφήγηση των τελευταίων λίγων μηνών της ζωής του Φραντς Κάφκα. Μια λογοτεχνική βιογραφία, λοιπόν, που διαλέγει ν’ αφηγηθεί όχι τη ζωή, αλλά τον θάνατο του ήρωά της. Η νεαρή Ντόρα Ντιαμάντ θα γνωρίσει τον Φραντς στο παραθαλάσσιο Μύριτς και θα τον ακολουθήσει από σπίτι σε σπίτι κι από σανατόριο σε σανατόριο ώς το τέλος του.
Και παρ’ όλον τον πόνο και την ασφυξία (τη συχνά κυριολεκτική) που σημάδεψε αυτόν τον τελευταίο χρόνο της ζωής του Κάφκα, ο Κούμπφμυλερ περιγράφει με λιτό και λιγόλογο ύφος, σχεδόν σαν πολεμικός ανταποκριτής, έναν έρωτα που σφύζει από ζωή και δύναμη ώς την τελευταία στιγμή, ισορροπώντας στο χείλος της απελπισίας χωρίς να της παραδίνεται ποτέ˙ και προσπαθώντας να βρει δρόμο και να προχωρήσει μέσα σ’ έναν κόσμο που (επίσης κυριολεκτικά) καταρρέει: στο Βερολίνο και στην (καθόλου χρυσή) Πράγα του Μεσοπολέμου.
ΤΖΟΝ ΓΟΥΙΛΙΑΜΣ 
  • «Ο Αύγουστος» 
  • Μτφρ.: Μ. Αγγελίδου 
  • Εκδόσεις Gutenberg. 
Αφηγείται την ιστορία της ζωής ενός λεπτοκαμωμένου και φιλάσθενου νεαρού, που στα δεκαεννιά του χρόνια «κληρονομεί» τη μεγαλύτερη αυτοκρατορία του κόσμου: τη Ρώμη του Ιούλιου Καίσαρα. Ο νεαρός Οκτάβιος θα αναμετρηθεί με μυθικές μορφές, όπως ο Βρούτος, ο Κικέρωνας, ο Μάρκος Αντώνιος.
Κυρίως όμως θ’ αναμετρηθεί με τον ίδιον τον εαυτό του. Το επιστολικό μυθιστόρημα του Γουίλιαμς ζωντανεύει την ιστορία της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας από τον θάνατο του Ιούλιου Καίσαρα ώς τις τελευταίες μέρες του Οκταβιανού Αυγούστου, τις σκευωρίες της Αυλής, τις ίντριγκες των συγκλητικών και των πραιτόρων, τις εκστρατείες των λεγεώνων στα πέρατα της γνωστής Γης.
Ο απλός και σίγουρος λόγος του Γουίλιαμς, η ισορροπία του ανάμεσα στην ιστορική αλήθεια και τη μυθοπλασία, μας ταξιδεύουν σαν πραγματική Μηχανή του Χρόνου στη Ρώμη του τελευταίου προχριστιανικού αιώνα, ζωγραφίζοντας όχι μόνο το πειστικό, ολοζώντανο, πορτρέτο ενός δυνατού ανθρώπου, αλλά και το εξίσου πειστικό και ολοζώντανο πολύπτυχο μιας ολόκληρης εποχής.
------------------------

Ο νεαρός συγγραφέας ορθώνεται παντοδύναμος

Της ΕΦΗΣ ΚΟΡΟΜΗΛΑ
ΓΚΙΣΤΑΒ ΦΛΟΜΠΕΡ 
«Η γυναίκα του κόσμου και άλλες ιστορίες» 
  • Μτφρ.: Ε. Κορομηλά 
  • Εκδόσεις Gutenberg. 
Ο Φλομπέρ έγραψε τα πέντε κείμενα που περιλαμβάνονται σε αυτό το βιβλίο ανάμεσα στα δεκαπέντε και τα δεκαοκτώ του χρόνια. Κεντρικό θέμα όλων τους είναι ο θάνατος, που πότε παίρνει τη μορφή της Γυναίκας του κόσμου, πότε σέρνει τον Χορό των νεκρών, πότε φέρνει σε σύγκρουση το άψυχο με το άυλο στο Δαιμονικό όνειρο, πότε στοιχειώνει μια αθώα κοπέλα στη Μνηστή και στο μνήμα και πότε γίνεται ένα συμβολικό bras de fer ανάμεσα σε δύο μέθυσους.
Τι μπορεί να γονιμοποίησε τη φαντασία του προς αυτή την κατεύθυνση, πέρα από τη μελαγχολία που νιώθουν συχνά οι έφηβοι και από το ρεύμα του φρενήρους ρομαντισμού της εποχής του; Την απάντηση τη δίνουν τα βιώματα της παιδικής του ηλικίας: ο συγγραφέας μεγάλωσε μέσα σχεδόν στο πανεπιστημιακό νοσοκομείο της Ρουέν, και οι σκηνές αρρώστιας, θανάτου αλλά και ανατομίας ήταν ουσιαστικά οι πρώτες παραστάσεις των παιδικών του χρόνων. Γι’ αυτόν, ο θάνατος γειτνίαζε πάντοτε με τη ζωή. Αυτή η εξοικείωση τον έκανε να αναπτύξει μια υλιστική προσέγγιση της ζωής και να ακονίσει τον κυνισμό του.
Στοιχεία που χαρακτηρίζουν όχι μόνο τα νεανικά γραπτά του, αλλά και τα έργα της ωριμότητάς του. Μέσα στη ζοφερή ατμόσφαιρα που ζωγραφίζει με την πένα του, ο νεαρός συγγραφέας ορθώνεται σαρκαστικός, σκωπτικός και με μια αίσθηση παντοδυναμίας, θα έλεγε κανείς.
--------------------

Πιο επίκαιρο από ποτέ

Του ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΚΥΠΡΙΩΤΗ

ΕΡΝΣΤ ΒΑΪΣ 
«Ο αυτόπτης μάρτυρας» 
  • Μτφρ.: Αλ. Κυπριώτης 
  • Εκδόσεις Σκαρίφημα. 
Στις 14 Ιουνίου 1940 ένας 58χρονος άνδρας βλέπει από το δωμάτιο του ξενοδοχείου του, όπου έχει καταφύγει, τα γερμανικά στρατεύματα να εισβάλλουν πανηγυρικά στο Παρίσι. Παίρνει δηλητήριο, μπαίνει στην μπανιέρα και κόβει τις φλέβες του. Την επόμενη ημέρα πεθαίνει στο νοσοκομείο. Ηταν ο γιατρός και συγγραφέας Ερνστ Βάις, Αυστριακός εβραϊκής καταγωγής.
Δύο χρόνια πριν είχε ολοκληρώσει το τελευταίο έργο του και το είχε φυγαδέψει στο εξωτερικό. Οπως έγραφε σ’ έναν φίλο του, επρόκειτο «για ένα μυθιστόρημα με γιατρούς (της Ψυχιατρικής), στο οποίο παίζει κάποιον ρόλο ο Χίτλερ˙ δεν είναι ο πρωταγωνιστής, αλλά κατά κάποιον τρόπο περιστρέφεται γύρω απ’ αυτόν.
Δύσκολα νομίζω ένας εκδοτικός οίκος εδώ ή στην Ολλανδία θα βρει το θάρρος να βγάλει κάτι τέτοιο». Πέρασαν 25 χρόνια, για να εκδοθεί «Ο αυτόπτης μάρτυρας». Η ψυχολογική ανατομία του νεαρού υποδεκανέα Χίτλερ, των πιστών οπαδών του και της επικράτησης του εθνικοσοσιαλισμού καθιστούν σήμερα τον «Αυτόπτη μάρτυρα» πιο επίκαιρο από ποτέ.
----------------------------

Τρεις μεταφραστικές καταθέσεις του Αχιλλέα Κυριακίδη

ΓΚΑΣΤΟΝ ΦΙΟΡΔΑ 
«Η συνωμοσία Μπόρχες»
(«Borges y el Pacto Sur») 

  • Μτφρ.: Αχ. Κυριακίδης 
  • Εκδόσεις opera. 
Πατώντας γερά σε μερικά από τα αρχετυπικά διηγήματα του μεγάλου Αργεντινού («Τα κυκλικά ερείπια», «Πιερ Μενάρ, συγγραφεύς του “Δον Κιχώτη”», «Ο Μπόρχες κι εγώ», «Ο άλλος»), ο επίσης Αργεντινός Γκαστόν Φιόρδα αποτολμά ένα μυθιστόρημα που ακροβατεί χαριέντως ανάμεσα στο φιλολογικό ψευδοδοκίμιο και στο μεταφυσικό θρίλερ.
Αφετηρία του, η σκανδαλώδης εικασία ότι αυτή η μείζων προσωπικότητα που όλοι αναγνωρίζουμε ως έναν από τους μεγαλύτερους στοχαστές, πεζογράφους και ποιητές του 20ού αιώνα δεν ήταν παρά ένα κατασκεύασμα της ομάδας του περίφημου περιοδικού «Sur», ένας ατάλαντος συγγραφίσκος που απλώς υπέγραφε τα διηγήματα και τα ποιήματα της ομάδας, με το όνομα Χόρχε Λουίς Μπόρχες. Λεπτό χιούμορ, «αστυνομικές» ανατροπές και απίστευτο αφηγηματικό… θράσος!
ΖΑΝ ΕΣΝΟΖ 
«Ειδική απεσταλμένη»
(«Envoyée spéciale») 

  • Μτφρ.: Αχ. Κυριακίδης 
  • Εκδόσεις Iκαρος. 
Μετά την αριστουργηματική «βιογραφική» τριλογία (Ραβέλ, Ζάτοπεκ, Τέσλα) και το πιο πυκνό, λιτό και χαμηλόφωνο μυθιστόρημα που έχει γραφτεί ποτέ για τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο («14»), ο σπουδαιότερος στιλίστας των γαλλικών γραμμάτων επιστρέφει στο είδος όπου θήτευσε παραπάνω από ευδόκιμα.
Το φρεσκότατο (η λέξη με όλες της τις έννοιες) μυθιστόρημά του είναι ένα περιπετειώδες οδοιπορικό στους δαιδάλους του τυχαίου, του παρισινού μετρό και, κυρίως, του αειμετάβολου χάρτη της διεθνούς πολιτικής, καθώς, ούτε λίγο ούτε πολύ, μια τραγουδίστρια ποπ της μιας (αλλά κολοσσιαίας) επιτυχίας επιστρατεύεται από τις γαλλικές μυστικές υπηρεσίες για να αποσταθεροποιήσει το καθεστώς της Βόρειας Κορέας! Μια… λιγωτικά ωραία αφήγηση κι ένα χιούμορ που δεν σ’ αφήνει στιγμή να ησυχάσεις και να δεις τα πράγματα ορθολογικά! Τι χρειάζεται, άλλωστε;
MΑΞ ΜΠΙΡΜΠΟΜ 
«Ινοχ Σόουμς: Μια ανάμνηση από τη δεκαετία του 1890»
(«Enoch Soames: A Memory from the Eighteen-Nineties») 
  • Μτφρ.: Αχ. Κυριακίδης 
  • Εκδόσεις Αγρα. 
Πρώτη εμφάνιση στα ελληνικά του καρικατουρίστα, δημοσιογράφου, στιλίστα δοκιμιογράφου και εξαιρετικού παρωδού πεζογράφου Max Beerbohm (1872-1956). Η νουβέλα «Ινοχ Σόουμς» είναι η πιο γνωστή της συλλογής «Seven Men» (1919) όπου πρωταγωνιστούν έξι (αργότερα οκτώ, στην έκδοση του 1950) φανταστικοί Αγγλοι πεζογράφοι του τέλους του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα, τους οποίους ο αφηγητής, ο ίδιος ο συγγραφέας, ισχυρίζεται ότι γνώρισε.
Ταξίδι στον χρόνο, συμφωνία με τον διάβολο και παρωδία της στάσης και του τρόπου ζωής των αισθητιστών, η νουβέλα είναι «μια μεταμοντέρνα μυθοπλασία γραμμένη πριν την εποχή της», η οποία, φυσικά, δεν ξέφυγε της προσοχής του Μπόρχες, όπως επισημαίνει στο επίμετρο της έκδοσης ο Αριστοτέλης Σαΐνης (η ψευδοδοκιμιακή υφή της καθιστά τον «διαβολιστή» Ινοχ Σόουμς πρόδρομο του μετασυμβολιστή Πιερ Μενάρ), ενώ δεν είναι τυχαίο ότι τη μιμήθηκε ο Ρεμόν Κενό και τη λάτρευε ο Ρομπέρτο Μπολάνιο.
-----------------------------

Συγκινητικά φιλοσοφημένο

Του Γ. Ι. ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗ
ΤΖΟΡΤΖ ΣΟΝΤΕΡΣ 
«Λήθη και Λίνκολν» 
  • Μτφρ.: Γ. Ι. Μπαμπασάκης 
  • Εκδόσεις Gutenberg. 
Το πρώτο του μυθιστόρημα. Του George Saunders. Και τι μυθιστόρημα! Βαθυστόχαστο, με ισχυρό ιστορικό έρμα, φιλοσοφημένα συγκινητικό, συγκινητικά φιλοσοφημένο. Μιλάει για την απώλεια, τον χαμό, για το πένθος. Με τρόπο που δεν αφήνει περιθώρια σε εύκολους συναισθηματισμούς. Διότι βάζει στο παιχνίδι και το χιούμορ. Εμπλέκει και το μεγάλο παιχνίδι της μορφής: θραύσματα λόγου μοντάρονται με ιστορικά ντοκουμέντα, άλλα αληθινά κι άλλα επινοημένα.
Ο Saunders παίζει –και τι άλλο να κάνεις όταν καταπιάνεσαι με το τι σημαίνει θάνατος– ναι, ο Saunders κερματίζει τον κόσμο για να τον συναρμολογήσει από την αρχή, έτσι ώστε να εντοπίσουμε κρυφά σημεία της μνήμης, τρόπους να αντιμετωπίζουμε την οδύνη. Ταυτόχρονα, σαν μάστορας σπουδαίος, επιχειρεί, και αυτός, μια λυτρωτική για το είδος ανανέωση της μυθιστορηματικής αφήγησης. Γίνεται, όπως μας δίδαξε και ο Thomas Bernhard, ένας επινοητικότατος μίμος των φωνών.
Δεν είναι μόνο η απώλεια του γιου αυτό που ταλανίζει τον Αβραάμ Λίνκολν. Είναι και η σχέση του με τη βία της ιστορίας, την ενδεχομένως αναπόδραστη βία, ιδίως όταν το επάγγελμά σου είναι να παρεμβαίνεις στο κύλισμά της. Ο Saunders μάς ενθαρρύνει, μέσα από το μυθιστόρημά του, να μάθουμε να κοιτάμε στα μάτια τον χαμό και να οπλίζουμε τη φαντασία μας για να τον υπερβαίνουμε, ή έστω να εξοικειωνόμαστε μαζί του.
Μεγάλη η χαρά και η τιμή μου που γύρισα αυτό το τόσο δυνατό μυθιστόρημα στη γλώσσα μας.
---------------------------

Στη «μαυρίλα» του ακραίου καλβινισμού

Της ΙΝΩ ΒΑΝ ΝΤΑΪΚ-ΜΠΑΛΤΑ
ΓΙΑΝ ΣΙΜΠΕΛΙΝΚ 
«Ο κήπος του Θεού» 
  • Μτφρ.: Ι. Βαν Ντάικ-Μπαλτά 
  • Εκδόσεις Καστανιώτη. 
Οταν ακούει κανείς τη λέξη φονταμενταλισμός, ο νους πηγαίνει σχεδόν αυτόματα στον ισλαμισμό, ειδικά τα τελευταία χρόνια μετά την εμφάνιση του «Ισλαμικού κράτους». Κι όμως: φονταμενταλιστές συναντάμε σε όλες τις θρησκείες, όπως αναδεικνύει με γλαφυρό τρόπο το βιβλίο του Γιαν Σίμπελινκ Ο κήπος του Θεού. Το βιβλίο πρωτοκυκλοφόρησε το 2005 και είχε μεγάλη επιτυχία στην Ολλανδία. Ταυτόχρονα δέχτηκε σφοδρή κριτική από την πλευρά ακριβώς των προτεσταντικών κύκλων που περιγράφονται σ’ αυτό.
Το τελευταίο, ωστόσο, δεν έχει και μεγάλη σημασία για τον μέσο αναγνώστη. Το βιβλίο, σε μεγάλο βαθμό αυτοβιογραφικό, περιγράφει το εξαιρετικά αυστηρό καλβινιστικό περιβάλλον στο οποίο κινείται ο πρωταγωνιστής, ο Χανς. Γεννημένος σε μια φτωχή προτεσταντική οικογένεια, με έναν ολοένα πιο βίαιο πατέρα, αποφασίζει στα δεκατέσσερά του χρόνια να εγκαταλείψει το σπίτι του και να φτιάξει τη ζωή του μακριά από την καταπίεση του πατέρα και της θρησκείας. Η τελευταία, όμως, δεν πρόκειται να τον αφήσει να ξεφύγει.
Ο Γιόζεφ Μίρας, συνάδελφός του στο φυτώριο, προσπαθεί να τον προσηλυτίσει, αρχικά χωρίς επιτυχία. Ο Χανς παντρεύεται τον νεανικό του έρωτα, τη Μάρχιε, ανοίγει δικό του φυτώριο, κάνει δύο παιδιά. Και τότε τον ξαναβρίσκει ο Γιόζεφ, και μαζί με μερικούς ομόθρησκούς του, τυλίγουν τον Χανς σε ένα ολοένα πιο ασφυκτικό δίχτυ, απ’ όπου δεν μπορεί να απελευθερωθεί. Μπροστά στον φόβο μιας αιώνιας καταδίκης στην Κόλαση, ο Χανς παραμελεί την οικογένειά του, τη δουλειά του και οι ιεροκήρυκες αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη δύναμη.
Με απλή γλώσσα, ο Σίμπελινκ περιγράφει την πορεία ζωής του ήρωά του και τη σταδιακή κάθοδο στη «μαυρίλα» του ακραίου καλβινισμού.
--------------------------

Λογοτεχνική μελέτη θανάτου

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΞΕΝΑΡΙΟΥ
ΓΚΙ ΝΤΕ ΜΟΠΑΣΑΝ 
«Οι αυτόχειρες» 
  • Μτφρ.-Επιμ.: Γ. Ξενάριος 
  • Εκδόσεις Κέδρος. 
Η αυτοχειρία κατέχει κεντρική θέση σε όλο το φάσμα της λεγόμενης «λογοτεχνίας της απελπισίας». Πράξη που συχνά βρίσκεται στο κέντρο του μύθου –η Καρένινα και η Μποβαρύ είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα–, η αυτοχειρία καταλύει την ιστορία, απελευθερώνοντας όλο το συναισθηματικό δυναμικό που έχει σωρευτεί στο μυθιστόρημα. Επιπλέον, στο κέντρο της χειρονομίας της αυτοκτονίας υπάρχει αυτό που βρίσκει κανείς και στην τρέλα: η διαταραχή της ταυτότητας του Εγώ, η κατάλυση της ενότητάς του.
Ο Μοπασάν, ο οποίος είχε κάνει δύο απόπειρες αυτοκτονίας, στη διάρκεια της ζωής του δοκιμάστηκε από τη μοναξιά αλλά και από την τρέλα. Παράλληλα, έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον τόσο για την ψυχολογία όσο και για την, καινούργια τότε, έρευνα της παθολογίας του εγκεφάλου, παρακολούθησε μάλιστα τα μαθήματα του διάσημου δόκτορα Σαρκό στη Σαλπετριέρ. Ετσι, κατάφερε να συγκροτήσει ένα συγγραφικό σχέδιο που, από τη μια, στηριζόταν στο, οδυνηρό, βίωμα και, από την άλλη, στην περίφημη θανατολογία του, στη λογοτεχνική μελέτη του θανάτου.
Οι «Αυτόχειρες», ένας κύκλος διηγημάτων με κέντρο την εκούσια επιλογή του θανάτου, πέρα από την αισθητική τους αρτιότητα και τη θεματική τους πρωτοτυπία, αποτελούν ένα σημαντικό κλειδί για την κατανόηση όλου του αφηγηματικού προγράμματος του σπουδαίου Γάλλου διηγηματογράφου.
--------------------------

Εδώ ο μεταφραστής σωπαίνει…

Του ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΠΟΥΛΟΥ
ΜΑΡΣΕΛ ΠΡΟΥΣΤ 
«Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο»
(τόμ. VII: «Ο ανακτημένος Χρόνος») 
  • Mτφρ.-Επιμ.-Σημ.-Επίμ.: Π. Πούλος 
  • Εκδόσεις Εστία. 
Καθώς αναμένω το σύνολο των τυπογραφικών διορθώσεων, ομολογώ πως νιώθω ένα βαθύ αίσθημα ανακούφισης που το ελληνικό αναγνωστικό κοινό θα είναι επιτέλους σε θέση να διαβάσει το μυθιστόρημα του Προυστ από την αρχή μέχρι το τέλος, ή –γιατί όχι;– από το τέλος μέχρι την αρχή.
Η δυνατότητα αμφίδρομης ανάγνωσης αυτού του έργου αντανακλά και τον τρόπο οικοδόμησής του, καθώς ο Γάλλος συγγραφέας φρόντισε να δημιουργήσει έναν πυκνό ιστό διασυνδέσεων μεταξύ αρχής και τέλους. Εύλογα θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι ο έβδομος και τελευταίος τόμος του μυθιστορήματος, ο υπό έκδοση Ανακτημένος Χρόνος, δεν αποτελεί παρά κάποιας λογής ανάπτυγμα των πεντέμισι πρώτων σελίδων τού Από τη μεριά του Σουάν. Προσθέτοντας, εντούτοις, πως τα εναλλασσόμενα μοτίβα της απότομης εγρήγορσης και της βύθισης στον ύπνο, των «συγκεχυμένων και στροβιλιστών αναπολήσεων», τίθενται εν προκειμένω σε πλήρη λειτουργία, σε τέτοιον μάλιστα βαθμό που να ανατρέπεται το νόημά τους.
Στήνεται ένας ξέφρενος Χορός της μουσικής του Χρόνου, που δεν διατρέχει απλώς το άνυσμα της καθημερινότητας και της δημιουργικής διάστασης της ζωής του συγγραφέα, αλλά επίσης καταγράφει τόσο τις ανατροπές που επιτελούνται στην κοινωνική ιεραρχία όσο και τις μεταβολές του σκηνικού της παγκόσμιας Ιστορίας, συνοψίζοντας σε τελική ανάλυση τις ψυχο-κοινωνιολογικές προϋποθέσεις της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Πώς επιτελείται κάτι τέτοιο; Εδώ ο μεταφραστής (εφόσον θεωρήσει ότι έχει δώσει ό,τι ήταν δυνατόν να δώσει) σωπαίνει, αφήνοντας τον αναγνώστη ελεύθερο να το σκεφτεί από μόνος του.
------------------------------

Τρεις μεταφραστικές καταθέσεις της Κατερίνας Σχινά

ΠΑΤΡΙΚ ΧΑΜΙΛΤΟΝ 
«Οι σκλάβοι της μοναξιάς» 
  • Μτφρ.: Κ. Σχινά 
  • Εκδόσεις Στερέωμα. 
Ανακάλυψα τυχαία αυτόν τον συναρπαστικό συγγραφέα και κατάλαβα αμέσως γιατί υπήρξε τόσο δημοφιλής στα χρόνια του πολέμου και τη δεκαετία του 1950 προτού πεθάνει σχετικά πρόωρα, το 1962, από γενική κατάρρευση λόγω αλκοολισμού. Αστός, που λάτρευε το περιθώριο· μαρξιστής και κατά δήλωσή του «σφοδρός αντικαπιταλιστής», που πάντα γεννούσε δυσπιστία στο κόμμα του, το αγγλικό Κ.Κ.· μάλλον ομοφυλόφιλος, που θυσίασε τα πάντα για την καρδιά μιας πόρνης.
Τον είπαν «Ντίκενς του Μεσοπολέμου» και αυτό ήταν: λάτρης και ραψωδός ενός Λονδίνου που δεν υπάρχει πια. Το μυθιστόρημά του περιγράφει μια επική μάχη προσωπικοτήτων μέσα στο περιβάλλον μιας κλειστοφοβικής πανσιόν στην αγγλική επαρχία, εν μέσω του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου: άνθρωποι ηττημένοι που ξαφνικά εγκαταλείπονται στα πάθη τους, ωθούμενοι από τον φόβο ενός ενδεχόμενου τέλους, μοναχικές καρδιές που ζωντανεύουν στις πολύβουες παμπ, στο θέατρο, στις αίθουσες χορού, στραγγίζοντας τη ζωή σαν να μην υπάρχει αύριο. Αψύ, ειρωνικό, βαθιά ανθρώπινο.
ΙΑΝ ΜΑΚ ΓΙΟΥΑΝ 
«Καρυδότσουφλο» 
  • Μτφρ.: Κ. Σχινά 
  • Εκδόσεις Πατάκη. 
Ο Ιαν Μακ Γιούαν είναι ένας συγγραφέας που σε κάθε του βιβλίο ανανεώνεται θεματικά και υφολογικά, ένας μυθιστοριογράφος που δοκιμάζει τα μέσα του τανύοντάς τα ώς τα εκφραστικά τους όρια και μαζί δοκιμάζει και τον μεταφραστή του.
Εδώ μιλάει ένα έμβρυο, παγιδευμένο στη μήτρα της μητέρας του, καταδικασμένο να μεθάει μαζί της, να συμπιέζεται έως ασφυξίας την ώρα των ερωτικών της συνευρέσεων, αλλά κυρίως να παρακολουθεί το σατανικό σχέδιο που εξυφαίνει με τον εραστή της, εναντίον του ποιητή πατέρα του. Ενας αγέννητος Αμλετ είναι το οκταμηνίτικο τούτο έμβρυο – γιατί η μητέρα του, η Τρούντι (Γερτρούδη;) σχεδιάζει με τον ασήμαντο θείο του, τον Κλωντ (Κλαύδιο;) τη δολοφονία που θα στοιχειώσει τη ζωή του γιου της, εν αναμονή της γέννησής του.
Κλασική δομή θρίλερ, ελεγειακός τόνος, οξύτατη ειρωνεία, συνεχείς αναφορές στην ιστορία και την αγγλική ποίηση (μετατονισμένος, όλος ο Σαίξπηρ βρίσκεται εδώ, αλλά και απόηχοι των ποιητών που ο Μακ Γιούαν αγαπά): ένα ολιγοσέλιδο αριστούργημα.
ΤΟΝΙ ΜΟΡΙΣΟΝ 
«Γυρισμός» 
  • Μτφρ.: Κ. Σχινά 
  • Εκδόσεις Παπαδόπουλος. 
Πανευτυχής που επιστρέφω στην Τόνι Μόρισον, ξαναβρίσκω στον Γυρισμό όλα τα θέματα που τροφοδότησαν τη μυθοπλασία της: την εξουσία που ασκεί το παρελθόν στο παρόν, τον έρωτα και των απώλεια, τη δυνατότητα της λύτρωσης και της υπέρβασης, και κυρίως τη δύναμη της ανάμνησης και της μαρτυρίας.
Η Μόρισον επιστρατεύει εδώ μερικές από τις απαραγνώριστες αφηγηματικές της τεχνικές –πολλαπλή εστίαση, διακειμενικές αναφορές σε παλαιότερα μυθιστορήματά της, αλληλεπίδραση ήρωα και αφηγητή– και παρότι πάντοτε οικεία, καταφέρνει να είναι εξαιρετικά πρωτότυπη. Επιστρέφει στη δεκαετία του 1950, και ανασκάπτει την τραυματική επίδραση που άσκησε στις συνειδήσεις τόσο ο πόλεμος της Κορέας όσο και τα βιολογικά πειράματα στους Αφροαμερικανούς, αυτό το ένοχο μυστικό της Αμερικής, που αποσιωπήθηκε επί δεκαετίες.
Ο βετεράνος ήρωάς της και οι τυπικά ανδρικές εμπειρίες του –η φρίκη του πολέμου, οι ψυχολογικές της επιπτώσεις, οι δεσμοί της ανδρικής φιλίας και η αδελφική ευθύνη– δεν την κάνουν βέβαια να αποσύρει το ενδιαφέρον της από τον κόσμο των γυναικών, που τόσο έξοχα αποτύπωσε στα βιβλία της. Και είναι πάντα συγκινητική και πάντα ανελέητη.
-------------------------------------

Ενας ελικοειδής μονόλογος ρωγμών - συνέχειας

Του ΜΑΡΙΟΥ ΧΑΤΖΗΠΡΟΚΟΠΙΟΥ
ΚΛΑΡΙΣΕ ΛΙΣΠΕΚΤΟΡ 
«Τα Κατά Α.Γ. Πάθη» 
  • Μτφρ.: Μ. Χατζηπροκοπίου 
  • Εκδόσεις Αντίποδες. 
Μια ευκατάστατη κάτοικος του Ρίο ντε Τζανέιρο, η Α.Γ., προσπαθεί να βάλει σε λέξεις τη μυστικιστική εμπειρία που βίωσε την προηγούμενη μέρα. Μπαίνοντας στο δωμάτιο της υπηρέτριας που είχε μόλις παραιτηθεί, και ενώ περίμενε πως θα αντιμετώπιζε το χάος, βρίσκει ένα «πεντακάθαρο δονούμενο δωμάτιο, σαν ψυχιατρική κλινική από όπου είχαν πάρει τα επικίνδυνα αντικείμενα».
Μόνη παραφωνία, ένα αινιγματικό σχέδιο στον τοίχο: ένα σκυλί, μία γυναίκα, ένας άντρας. Κοιτάζοντάς το, η Α.Γ. συνειδητοποιεί πως η υπηρέτρια τη μισούσε. Γεμάτη οργή, ανοίγει την πόρτα της ντουλάπας, από όπου ξεπετάγεται μια κατσαρίδα. Κλείνει την πόρτα με βρόντο, συνθλίβοντας το κέλυφος του εντόμου. Η κατσαρίδα αργοπεθαίνει, ενώ από μέσα της εκκρίνεται μια λευκώδης ουσία. Με τρόμο αλλά και σαγήνη, η Α.Γ. μένει να κοιτά τη θνήσκουσα ζωή. Η επαφή της με το μιαρό, το Αλλο, οδηγεί σταδιακά σε ένα συμβάν αποκάλυψης: η Α.Γ. κοινωνεί την ουσία της κατσαρίδας.
«Αυτό το βιβλίο είναι όπως ένα οποιοδήποτε βιβλίο. Θα ήμουν όμως ευχαριστημένη εάν διαβαζόταν μόνο από ανθρώπους με ήδη διαμορφωμένη ψυχή». Με αυτή την προειδοποίηση, η Κλαρίσε Λισπέκτορ εισάγει τον αναγνώστη στο Τα Κατά Α.Γ. Πάθη – ένα από τα πιο πολυσυζητημένα κείμενα του εικοστού αιώνα, το οποίο επαναπροσδιόρισε την έννοια του μυθιστορήματος.
Γραμμένο σε πρώτο πρόσωπο, το έργο αποτυπώνει την κλιμάκωση μιας προσωπικής αναζήτησης, όπου τα όρια ανάμεσα στο ανθρώπινο, το ζωικό, το θεικό και το ζωώδες, ανάμεσα στον άλλο και τον εαυτό, διαρρέουν. Οργανώνοντας συστηματικά την ιστορία σε κεφάλαια, καθένα από τα οποία ξεκινά με τη φράση που κλείνει το προηγούμενο, η Λ. δομεί έναν ελικοειδή μονόλογο ρωγμών - συνέχειας, με κεντρικό διακύβευμα το ίδιο το συμβάν της γλώσσας. Η γλώσσα γίνεται το μέσο για να ειπωθεί το άρρητο, με πλήρη παραδοχή της εγγενούς αντίφασης: ενώ απομακρύνει το ον από την ουσία του, ταυτόχρονα συστήνει το κλειδί που την αγγίζει.
--------------------------
Νόμπελ Λογοτεχνίας 2017

Η θέα της αβύσσου

Της ΑΝΝΑΣ ΣΤΑΣΙΝΟΥ
Κ. Ισιγκούρο Kazuo Ishiguro
Τον Καζούο Ισιγκούρο τον γνώρισα νωρίς, στα πρώτα μου φοιτητικά χρόνια, στις αρχές της δεκαετίας του ’80, μέσα από ένα φτενό βιβλιαράκι των εκδόσεων Λιβάνη, τη «Χλωμή θέα των λόφων». Το είχα αγοράσει από παρόρμηση –τίτλος αινιγματικός, άγνωστο όνομα συγγραφέα, στο εξώφυλλο μια γιαπωνέζικη μάσκα, μια κάπως επιτηδευμένη γραμματοσειρά που ανακαλούσε ιδεογράμματα– αλλά το διάβασα απνευστί. Στο επίκεντρο του βιβλίου, η παράλληλη ιστορία δύο γυναικών αποτύπωνε τον μετεωρισμό ανάμεσα σε έναν πανάρχαιο πολιτισμό που αποσύρεται αργά και σ’ εκείνη τη νέα συνθήκη που αναδύεται μέσα από οδυνηρούς σπασμούς, ολοκαίνουργια, υβριδική, ακόμη αδιαμόρφωτη, αλλά αναιδής, ορμητική, διεκδικητική. Ανέτεμνε τη γυναικεία νοοτροπία, ανοίκεια και παραδόξως κοντινή. Διερευνούσε τη σχέση ανάμεσα στις γενιές, ανάμεσα στο παραδοσιακό και το σύγχρονο, την πλησμονή και την απώλεια, το σφάλμα και τη συγγνώμη.
Ηταν το πρώτο βραβευμένο βιβλίο ενός νεαρού Βρετανο-Ιάπωνα, που είχε γεννηθεί το 1954 και τότε, λίγο πριν κλείσει τα τριάντα, είχε συμπεριληφθεί από το περιοδικό Granta στους σημαντικούς συγγραφείς της γενιάς του, τον Μάρτιν Εϊμις, τον Σάλμαν Ρούσντι, τον Τζούλιαν Μπαρνς, τον Γκρέιαμ Σουίφτ, τον Ιαν ΜακΓιούαν κι άλλους ακόμη, που πραγματικά σφράγισαν την αγγλόφωνη λογοτεχνία επί δεκαετίες.
Ο,τι απασχόλησε σε όλη του την πεζογραφία τον, νομπελίστα πλέον, Καζούο Ισιγκούρο –αυτήν τη συνεσταλμένη μορφή των βρετανικών γραμμάτων, που έφτασε στην Αγγλία στα πέντε του χρόνια από το ρημαγμένο Ναγκασάκι όπου γεννήθηκε, σπούδασε Φιλοσοφία, Αγγλική Λογοτεχνία και Δημιουργική Γραφή στο περίφημο Πανεπιστήμιο East Anglia με τον Μάλκολμ Μπράντμερι, έζησε στην Αμερική on the road για ένα χρόνο και επισκέφθηκε την Ιαπωνία των προγόνων του μόλις το 1989– ήταν η οδυνηρή διαπλοκή παρόντος και παρελθόντος, η ρευστότητα της ανθρώπινης ταυτότητας, η αναζήτηση του νοήματος στο γέρμα της ζωής.
Στο μυθιστόρημά του «Τότε που ήμασταν ζωντανοί» (Καστανιώτης), ένας διάλογος ανάμεσα σ’ έναν Ιάπωνα στρατιωτικό και τον κεντρικό ήρωα του βιβλίου είναι παραπάνω από ενδεικτικός: «“Μία από τις ποιήτριές μας, κυρία της ιαπωνικής αυλής πριν από πολλά χρόνια, είχε γράψει πως η παιδική μας ηλικία γίνεται σαν τόπος αλλότριος όταν πια μεγαλώνουμε”. “Για μένα, πάντως, Συνταγματάρχα, μόνον αλλότριος τόπος δεν υπήρξε. Θα έλεγα ότι εκεί εξακολούθησα να ζω όλη τη ζωή μου. Μόλις τώρα ξεκινάω να φύγω πια για αλλού”».
Η ταυτότητα κάθε ανθρώπου, μας λέει ο Ισιγκούρο, μπορεί να βρίσκεται κρυμμένη σ’ ένα πακετάκι επιστολές από το παρελθόν, δεμένο με μια φθαρμένη κορδελίτσα∙ σ’ ένα τοπίο, ένα τραγούδι, ένα φωτεινό πρωινό, διάστικτο από παιδικά γέλια∙ σε λίγες νότες μουσικής που ακούστηκαν στο φεγγαρόφωτο∙ σε μια νεφελώδη συντεταγμένη, που δεν καθορίζεται από ημερομηνίες και κάποια συγκεκριμένη χρονοκλίμακα, αλλά συναντιέται με ό,τι ο Γουέρντσγουορθ ονόμαζε «πρωταρχικό νόμο της φύσης μας» –δηλαδή, με το θεμελιώδες ανθρώπινο χάρισμα να μετακινούμαστε ψυχοδιανοητικά μέσα στον χρόνο.
Και οι αγωνίες των ηρώων του, οι βασανιστικοί νυγμοί της συνείδησης που προκαλεί το ανεύρετο, το πάντα φευγαλέο νόημα κάθε βίου, είναι κοινές, διανθρώπινες: Πώς μπορούμε να συντηρήσουμε τη μνήμη, προστατεύοντας την πολύτιμη ουσία της από τις στρεβλώσεις, τις κακοποιήσεις, τις χειραγωγήσεις που οδηγούν σε εκατόμβες; Πώς διαχειριζόμαστε τον πόλεμο, τον θάνατο, την απώλεια; Τι σημαίνει επιτυχία και τι δημιουργικότητα;
Μήπως και τα δυο είναι μια παγίδα, μια πλάνη; Τι φταίει και αναπόφευκτα αποστραγγίζονται από την ικμάδα τους όλα όσα μας έδιναν κάποτε χαρά, όλα όσα μας φαίνονταν έμπλεα νοήματος; Πόσο αιφνίδια εισβάλλει το γήρας στην αλαζονική αιωνιότητα της νιότης; Πόσο εύθραυστος είναι ο έρωτας και πόσο σαρκοβόρα η αγάπη; Τέλος, ποια είναι η σχέση του ανθρώπου με την εξουσία; Και πώς αναδύεται ένας ηττημένος από το πηγάδι της ματαίωσης;
Με επτά μυθιστορήματα στο ενεργητικό του («Χλωμή θέα των λόφων», Λιβάνης, «Καλλιτέχνης του ρευστού κόσμου», Εστία, «Τα απομεινάρια μιας μέρας», Καστανιώτης, «Ο απαρηγόρητος», Καστανιώτης, «Οταν ήμασταν ορφανοί», Καστανιώτης, «Μη μ’ αφήσεις ποτέ», Καστανιώτης, και «Ο θαμμένος γίγαντας», Ψυχογιός), και μια έξοχη συλλογή διηγημάτων («Νυχτερινά», Καστανιώτης) ο Καζούο Ισιγκούρο «αποκάλυψε την άβυσσο πίσω από την ψευδαίσθηση πως συνδεόμαστε με τον κόσμο», καθώς προσφυώς αποφάνθηκε η Σουηδική Ακαδημία.