Τρίτη, Σεπτεμβρίου 26, 2017

Ένας επιπλέον λόγος για να γίνουμε fan της Μπορούσια Ντόρτμουντ

Η Μπορούσια Ντόρτμουντ  είναι μια φανερά πολιτικοποιημένη ομάδα , στρατευμένη ενεργά στην καταπολέμηση του ρατσισμού. Ο δημοφιλής σύλλογος (που επιπλέον παίζει και καλή μπάλα)  πρόσφατα ξεκίνησε μια εκστρατεία με το σύνθημα: Είναι απλό: Το  Ποδόσφαιρο και οι  Ναζί  δεν πάνε μαζί! 
Ευχόμαστε ολόψυχα Καλή Επιτυχία, τώρα ιδίως που το ναζιστικό τέρας εισέβαλε ορμητικά τη γερμανική Βουλή , απειλώντας ευθέως τη Δημοκρατία. 
Δείτε το θαυμάσιο βιντεάκι που μόλις κυκλοφόρησε...
Βρέθηκε 'χαμένη' πόλη του Μεγάλου Αλεξάνδρου 2.000 χρόνια μετά!
Ανακαλύφθηκε στην ευρύτερη περιοχή του οικισμού Qalatga Darband στο Ιράκ με τη βοήθεια drone και δορυφορικών εικόνων της CIA
Adtech Ad
Μία πόλη που πιστεύεται ότι δρύθηκε το 331 π.Χ. από τον Μέγα Αλέξανδρο και η οποία ήταν «χαμένη» για περισσότερα από 2.000 χρόνια, εντόπισαν αρχαιολόγοι στο Ιράκ με τη βοήθεια φωτογραφιών από drone και αποχαρακτηρισμένων δορυφορικών εικόνων της CIA.

Η αρχαία πόλη ανακαλύφτηκε στην ευρύτερη του οικισμού Qalatga Darband από μία ομάδα Ιρακινών και Βρετανών  αρχαιολόγων, με επικεφαλής ειδικούς από το Βρετανικό Μουσείο.
«Είναι ακόμη νωρίς, αλλά πιστεύουμε πως ήταν μια πόλη γεμάτη κόσμο, στον δρόμο από το Ιράκ προς το Ιράν» δήλωσε στους Times ο επικεφαλής της ομάδας, John MacGinnis. Οι αρχαιολόγοι είχαν προσέξει, αρχικά, τη συγκεκριμένη περιοχή, όταν απόρρητες δορυφορικές εικόνες της CIA από τη δεκαετία του 1960 αποχαρακτηρίστηκαν και δόθηκαν στη δημοσιότητα, το 1996. Σε αυτές, διακρινόταν το περίγραμμα ερειπίων.

  Ωστόσο, δεν είχαν καταφέρει να ερευνήσουν την περιοχή για χρόνια, λόγω της πολιτικής αστάθειας. Πρόσφατα, ο δρ. MacGinnis και οι συνεργάτες του χρησιμοποίησαν drones για να εντοπίσουν τα περιγράμματα κτηρίων, που βρίσκονταν για αιώνες θαμμένα κάτω από το έδαφος, ενώ συνέχισαν και την έρευνα στην περιοχή.
Η τοποθεσία της πόλης:


  Στην ίδια περιοχή έχουν βρεθεί ελληνικά νομίσματα και αγάλματα: Μεταξύ άλλων, εντοπίστηκαν ένα άγαλμα καθιστής θηλυκής φιγούρας, η οποία πιθανολογείται ότι είναι η Περσεφόνη, η ελληνική θεά της βλάστησης και σύζυγος του Άδη, θεού του κάτω κόσμου, και ένα γυμνό άγαλμα, το οποίο οι ειδικοί πιστεύουν πως απεικονίζει τον  Άδωνι, θεϊκό σύμβολο της γονιμότητας.






 This artist impression show the city on the banks of Dukan Lake

Γραφιστική απεικόνιση που δείχνει  την πόλη στις όχθες της λίμνης Dukan

ΤΑ ΜΕΓΑΛΑ ΚΙΝΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΕΩΣ ΤΙΣ ΜΕΡΕΣ ΜΑΣ

Σπουδαία Σειρά του Υπουργείου Πολιτισμού: ΄΄Ταξίδι στον Πολιτισμό΄΄ Αρχισυνταξία -:Νατάσα Μποζίνη Υπεύθυνος έργου: Κώστας Γεωργουσόπουλος Πρωτότυπη Μουσική:Διονύσης Τσακνής ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ-ΛΥΚΕΙΟ (και για για κάθε φιλομαθή άνθρωπο)

Tο παλαιότερο βιβλίο μαγειρικής της δυτικής Ευρώπης

Αποτέλεσμα εικόνας για Απίκιος, η μαγειρική των Ρωμαίων - Τρομάρας Λεωνίδας Μ.https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/38/Mosaic_in_Villa_Romana_del_Casale%2C_by_Jerzy_Strzelecki%2C_07.jpg/1280px-Mosaic_in_Villa_Romana_del_Casale%2C_by_Jerzy_Strzelecki%2C_07.jpg 

Λεπτομέρειες
Ξενόγλωσσος τίτλοςAPICIUS: DE RE COQUINARIA
ISBN139789601202600
ΕκδότηςUNIVERSITY STUDIO PRESS
Χρονολογία ΈκδοσηςΔεκέμβριος 1991
Αριθμός σελίδων256
Διαστάσεις24x17
ΜετάφρασηΤΡΟΜΑΡΑΣ Μ. ΛΕΩΝΙΔΑΣ

Σήμερα, έναν αιώνα μετά την εποχή της λεγόμενης επιστημονικής επανάστασης, έχει αρχίσει παγκόσμια να γίνεται αισθητή στον άνθρωπο η έλλειψη ουσιαστικών ερεισμάτων και φανερός πλέον ο λαθεμένος δρόμος της σχεδόν μονόπλευρης τεχνοκρατικής παιδείας μας. Ήδη συντελείται μια δειλή στροφή των κοινωνιών προς τις πηγές και τις ρίζες του πολιτισμού μας, την αρχαία Ελλάδα και τη Ρώμη, και θέλω να πιστεύω πως βαδίζουμε προς μια δεύτερη μεγάλη Αναγέννηση των κλασικών και ανθρωπιστικών εν γένει σπουδών, εκτός βεβαίως κι αν οι δύο "μεγάλες δυνάμεις" θελήσουν να παραμείνουν υπεραιώνια μύωπες και αρουραίοι του ημίφωτος. Κάθε φορά που οι κοινωνίες οδηγούνταν σε αδιέξοδο, αισθάνονταν πάντα την ανάγκη της αναβάπτισής τους στα ζωογόνα νερά της ελληνικής αρχαιότητας. Το ίδιο άλλωστε έπραξαν και οι Ρωμαίοι, όταν ήδη από το 240 π.Χ. υιοθέτησαν την ελληνική παιδεία και επέζησαν έτσι ως λαός και πολιτισμός της Δύσης, χαρίζοντας συγχρόνως στην ελληνική κουλτούρα μια ζωντανή συνέχεια και συνέπεια. Το ίδιο συνέβη και στο Βυζάντιο με τη λεγόμενη Πρώτη Αναγέννηση (9/10 αι.)· το ίδιο και με τους Ευρωπαίους της μεγάλης Αναγέννησης, που βγαίνοντας από το ληθαργικό Μεσαίωνα ανακάλυψαν τους αρχαίους Έλληνες και Ρωμαίους, για να βρουν στη συνέχεια την εθνική τους ταυτότητα. Στην ίδια κατάσταση και στο ίδιο αδιέξοδο νομίζω πως βρίσκεται πάλι σήμερα η Δύση. Και είναι ανάγκη αυτή η τωρινή στροφή να πραγματοποιηθεί με έναν "δυναμικό ρεαλισμό", κατά την ορολογία του Γληνού, αν θέλουμε να συντελεστεί αυτό το εξυψωτικό, μορφωτικό και δημιουργικό ξαναζήσιμο. Η παρούσα εργασία -όσο κι αν ξενίζει θεματικά- ξεκινάει από την αγάπη μου για τον αρχαίο κόσμο και από την επιθυμία μου να συμβάλω, στο μέτρο των δυνάμεών μου, στην κοινοποίηση αυτού του κόσμου και στην προώθηση των λατινικών γραμμάτων στον τόπο μας. Στη Δύση ο Απίκιος είναι βεβαίως μια ζωντανή πραγματικότητα, ενώ εμείς κινδυνεύουμε να μη γνωρίζουμε ούτε καν το όνομά του. Κι αν θέλουμε αυτός ο αρχαίος κόσμος να αναβιώσει δημιουργικά μέσα μας, χρειαζόμαστε, νομίζω, και τέτοια κείμενα -ίσως είναι μάλιστα και πιο οικεία στην εποχή μας- μια και ο υλικός βίος των Αρχαίων είναι άρρηκτα δεμένος με τον πνευματικό και ηθικό τους βίο, ένα τρίπτυχο που αποτελεί άλλωστε και το αντικείμενο της κλασικής φιλολογίας, σύμφωνα με τον ορισμό του γερμανού φιλολόγου Wolf. (ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΡΟΛΟΓΟ ΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ)

Περιεχόμενα

Πρόλογος
Εισαγωγή
Κείμενο - Μετάφραση
Σχόλια
Sigla
Βιβλιογραφία
Πίνακας βασικών όρων
Πίνακας μέτρων και σταθμών
Πίνακας μαγειρικών σκευών και λοιπών κουζινικών
Πίνακας καρυκευμάτων
Πίνακας θαλασσινών
Πίνακας πτηνών
Πίνακας κατοικίδιων και άγριων ζώων
Πίνακας παρασκευασμάτων

 Απίκιος Καίλιος (Apicius Caelius, 4ος αι. μ.Χ.). Ψευδώνυμο ενός Ρωμαίου συγγραφέα, ο οποίος υπήρξε υπεύθυνος για το περίφημο έργο μαγειρικής σε 10 τόμους De re Culinaria (Περί Μαγειρικής). Ο συγγραφέας δανείστηκε το όνομα του Μάρκου Γάβιου Απίκιου, ενός διάσημου καλοφαγά της εποχής του Τιβέριου (1ος αι. μ.Χ.), ο οποίος (σύμφωνα με τον Αθήναιο) αυτοκτόνησε έπειτα από σοβαρό οικονομικό πρόβλημα που αντιμετώπιζε, γιατί δεν θα μπορούσε να εξακολουθήσει να ζει πλούσια. 

 

Ο καλοφαγάς Marcus Gavius Apicius 

Το βιβλίο αυτό θεωρείται το παλαιότερο βιβλίο μαγειρικής της δυτικής Ευρώπης.

De re coquinaria - Βικιπαίδεια

 Αποτέλεσμα εικόνας για roman food ancient

 

  ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΕΣ ΤΟΥ ΑΠΙΚΙΟΥ ΣΕ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

Fabaciae virides (Πράσινα φασολάκια ) 
Πράσινα φασολάκια βράζονται σε ζωμό, με λάδι, κόλιανδρο, κύμινο και ψιλοκομμένο πράσο, και σερβίρονται. [Η λέξη «ζωμός» είναι πολύ φλου. Σύμφωνα με διάφορους εννοεί το γάρο, που επιβιώνει σήμερα ως Nuok Mam. Επειδή ο ζωμός ψαριού μάλλον ξενίζει, οποιοσδήποτε ζωμός λαχανικών ή κοτόπουλου κάνει τη δουλειά του. Το λάδι είναι πιθανότατα ελαιόλαδο. Το σίγουρο είναι ότι το κύμινο, ο κόλιανδρος και το πράσο θα ταιριάζουν ωραία.]

 Aliter conchiclam sic facies (Κοτόπουλο με αρακά)  
Κόψε ωμό κοτόπουλο σε μικρά κομμάτια, πρόσθεσε ζωμό [όπως και στη προηγούμενη συνταγή], και σιγόβρασέ το. Ψιλόκοψε κρεμμυδάκια και κόλιανδρο και πρόσθεσε μυαλά [αρνιού ή χοιρινά] στο κοτόπουλο. Όταν βράσουν βγάλε το κοτόπουλο και αφαίρεσε τα κόκκαλα. Βράσε τον αρακά χωριστά, μόνο με ψιλοκομμένα κρεμμύδια και κόλιανδρο και τον ζωμό του κοτόπουλου. Στράγγιξε μέρος του αρακά τον και τοποθέτησέ τον σε μια κατσαρόλα μαζί με τα κομμάτια του κοτόπουλου και τα μυαλά. Βάλε τον υπόλοιπο αρακά μαζί με το ζωμό, μετά βάλε τριμμένο πιπέρι και κύμινο. Χτύπησε δύο αβγά μαζί με το ζωμό και πρόσθεσέ τα στην κατσαρόλα, συνέχισε να βράζεις σε χαμηλή φωτιά. Σερβίρισε γαρνίροντας με κουκουναρόσπορους. [Τα μυαλά είναι κάπως τολμηρά, αλλά μπορούν να αντικατασταθούν με συκώτι – ή με τίποτα.] Πηγή: www.lifo.gr

 Αποτέλεσμα εικόνας για Cookery animated gifs

 

ΟΛΕΣ ΟΙ ΣΥΝΤΑΓΕΣ ΤΟΥ ΑΠΙΚΙΟΥ ΣΕ ΑΓΓΛΙΚΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

Full text of "Cookery and Dining in Imperial Rome" - Internet Archive

Αποτέλεσμα εικόνας για De re coquinaria

Ο χορός των μικρών χαρούμενων μαγισσών-Μια Καλημερα

ΠΟΜΠΗΙΑ ΜΙΑ ΑΜΑΡΤΩΛΗ ΠΟΛΗ

Επιγραφές , τοιχογραφίες και ειδικά διαμορφωμένοι χώροι αποκαλύπτουν τον  πληρωμένο  έρωτα σε μια πόλη που δεν έκρυβε τα ερωτικά της ήθη, λίγο πριν την σκεπάσει για πάντα η λάβα του Βεζούβιου. 

Σκλαβιά και πορνεία συνώνυμες λέξεις για τις άτυχες γυναίκες που αιχμαλωτίζονταν στους επιθετικούς πολέμους της Ρώμης.


Δευτέρα, Σεπτεμβρίου 25, 2017

Συνομιλώντας με την Ιστορία

Ἑλένη Γλύκατζη-Arhweiler – Ποιήματα

(Ἀθήνα, 1926). Ἐξέχουσα πανεπιστημιακὴ βυζαντινολόγος.
Θυγατέρα Μικρασιάτη πρόσφυγα, δραστηριοποιεῖται στὴν Γαλλία ἀπὸ τὸ 1950.
Πρώτη γυναίκα πρόεδρος τοῦ τμήματος Ἱστορίας στὸ Πανεπιστήμιο τῆς Σορβόνης (1967).
Πρώτη γυναίκα πρύτανης τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Σορβόνης στὴν 700 ἐτῶν ἱστορία του (1976-1982).
Πρύτανης τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Εὐρώπης. Πρύτανης τῆς Ἀκαδημίας Παρισίων (1982).
Πρόεδρος τοῦ πολιτιστικοῦ κέντρου «Ζὼρζ Πομπιντοῦ» (1989).



Τὸ ἄγνωστο Βυζάντιο (2)

Ἀντὶ Προλόγου

Ἀποσπάσματα, ἔκδ. Ἑρμῆς 2006
Ἀντὶ ἑνὸς ἐγχειριδίου Ἱστορίας τοῦ Βυζαντίου [...] προτίμησα, σὲ ποιητικὴ μορφὴ ποὺ ἐπιτρέπει κάποιες παρεκκλίσεις ἀπὸ τὴν αὐστηρὰ ἀκραιφνῆ ἱστορικὴ ἀλήθεια, νὰ ὑπογραμμίσω πράγματα καὶ θέματα παραγνωρισμένα ποὺ ἐπιτρέπουν αἱρετικὲς σχεδὸν προσεγγίσεις. Ὁ μονόδρομος τῆς σχολικῆς διδασκαλίας ἀποδεικνύεται συχνά, κατὰ τὴ γνώμη μου, μία ἴσως παραπλανητικὴ πορεία μάθησης, ποὺ ἀπαξιώνει τὰ διδάγματα τῆς ἐπιστημονικῆς ἔρευνας καὶ τοῦ ἱστορικοῦ μαθήματος, ὑπηρετώντας ἄλλες σκοπιμότητες.
Νομίζω ὅτι μὲ τὸν τρόπο αὐτὸ τῆς «ποιητικῆς ἀδείας» μπαίνουν ἀπρόσκοπτα μερικὰ οὐσιαστικὰ προβλήματα καὶ ἐρωτήματα τῆς σχέσης ποὺ ἔχει κάθε γενιὰ μὲ τὸ προγονικὸ κατόρθωμα: μάθημα ὄχι ἀπαραίτητα πάντα μεγαλειῶδες καὶ μεγαλεῖο ὄχι πάντα ἄμοιρο κάποιας σκοτεινῆς καὶ ἀνομολόγητης πτυχῆς.
Κινδυνεύω, ἐν γνώσει μου, νὰ θεωρηθῶ ταραξίας τῆς καθεστηκυίας ἀλήθειας (ὅπως λένε τὸ ἴδιο γιὰ τὴν τάξη): ἐπωμίζομαι τὴν εὐθύνη, ὄντας βέβαιη ὅτι ἡ ἀλήθεια, ὅσο τραυματικὴ καὶ ἂν εἶναι, ἔχει, σὲ τελευταία ἀνάλυση, καὶ δύναμη ἰαματική, θεωρῶ ὅτι δὲν χρειάζεται νὰ εἶσαι ἱστορικὸς γιὰ νὰ διαπιστώσεις ὅτι ὁ ἡρωισμὸς τοῦ Λεωνίδα δὲν σὲ γλιτώνει ἀπὸ Ἐφιάλτες, καὶ ὅτι ἡ ἡρωικὴ ἀντίσταση τοῦ Κωνσταντίνου Παλαιολόγου δὲν ἔκλεισε νέες πιθανῶς 
Πηγή:  http://users.uoa.gr

 

Αποτέλεσμα εικόνας για Θεοδώρα καὶ Βελισσάριος[10] Θεοδώρα 

καὶ ΒελισσάριοςΑποτέλεσμα εικόνας για Θεοδώρα καὶ Βελισσάριος

Σίγουρα, ευσεβέστατη η Αυγούστα Θεοδώρα.
Το βλέπεις στην Ραβέννα, το ακούς και τώρα, στο Σινά.
Άλλο όμως ο Προκόπιος γράφει, κι άλλο κρυφά μηνά.
Λέει πως γύριζε από τσίρκο σε τσίρκο όλη τη χώρα,
γυμνή και ασελγής, μ’ ένα λεπτότατον σχοινίον
(εμείς θα λέγαμε ένα στρίνγκ) που έκρυβε μόλις το αιδοίον.

Κόρη κάποιου Ακάκιου, ενός φτωχού αρκουδιάρη,
ήταν αυτή που διάλεξε ο βασιλιάς να πάρει.
Έκτοτε υποπόδιο κι άβουλο όργανό της,
ο Ιουστινιανός, της Οικουμένης ο δεσπότης.

Έτσι από τα ονομαστά της Αντιόχειας πορνεία,
βρέθηκε η Θεοδώρα να κρατά του κράτους τα ηνία.
Με γνώμη της ρυθμίζονταν όλα της εκκλησίας,
μονοφυσιτικά, αιρετικά, άκρως διεστραμμένα.
Θέματα της αυλής, προβλήματα της εξουσίας,
λάθρα ή φανερά, έβρισκαν λύση ένα-ένα,
σύμφωνα πάντα με το περιβάλλον το δικό της.

Το πλήρωσαν αυτό ακριβά, στρατός, κλήρος, λαός.
Πρώτος ο Βελισσάριος, ο ένδοξος στρατιώτης
λένε πως τελείωσε τον βίο του ζητιάνος και τυφλός,
αυτός που έδωσε στην Πόλη όλη την Ιταλία,
και που έφτασε η φήμη του πέρα, ως την Αγγλία.

Έκαναν έπος, μυθιστόρημα, τ’ ανδραγαθήματά του
όμως για τα παθήματα και για τη συμφορά του
βρήκαν ως μόνη αφορμή (ούτε μιλιά γι’ άλλη αιτία)
τον φθόνο των πολλών και τη συκοφαντία.

Γιατί αλήθεια, ο ποιητής ονόματα να δώσει;
Προς τι, χωρίς τεκμήρια και άλλη μαρτυρία,
βασιλική τιμή, άδικα ίσως, ν’ αμαυρώσει,
όταν για Βελισσάριο, τυφλό, φτωχό, στη φυλακή,
κάνει μονάχα μνεία απλή φυλλάδα λαϊκή
και τα καθέκαστα σιωπά η επίσημη ιστορία;

Και τώρα ας μη ρωτάμε τα γνωστά: Ποιος δηλαδή και τι,
κάνουν, πάντα σχεδόν, την ιστορία να κρύβει το γιατί.

Ἑλένη Ἀρβελέρ, Τὸ Ἄγνωστο Βυζάντιο, Ἑρμῆς 2006

Θεοδώρα (αυτοκράτειρα) - Βικιπαίδεια

Βελισάριος - Βικιπαίδεια


Άννα Κομνηνή 

[35] Ἄννα Δαλασηνή

Ποτὲ δὲν τὴν φαντάστηκε τέτοια τιμὴ ἡ Δαλασηνή!
Ὁ γιός της αὐτοκράτορας, κι ἐκείνη νὰ κινεῖ
τοῦ Κράτους τὰ ἡνία, στὴν Πόλη ἀρχηγός,
ὅσο ἔλειπε ὁ Ἀλέξιος στὴν μάχη στρατηγός.

Περήφανη, σεμνή, σεβάσμια ἡ Ἄννα,
ὅμως κι ἀγέρωχη, ἄτεγκτη, ὡς βασιλέως μάνα,
ἔκρυψε τὴ χαρά, ποὺ νὰ τὴν κάνει θὰ μποροῦσε,
ἀπὸ συγκίνηση νὰ χύσει, δημόσια, ἕνα δάκρυ,
σὰν τῆς διάβαζαν τὸ χρυσοβουλλο, ποὺ τὴν τοποθετοῦσε
στῆς Ῥωμανίας τὴν ἀρχή, Δέσποινα ἀπ᾿ ἄκρου σ᾿ ἄκρη...
«Ὅ,τι δικό μου, καὶ δικό σου», ἔγραψε ὁ Κομνηνός,
στὴ μάνα του ἀφήνοντας τὴν αὐτοκρατορία.

Ὥστε ἕνα τὸ ὄνειρό τους, κι ὁ στόχος τους κοινός.
Κι ἂς ἔλεγαν, στῆς Πόλης τὴν ἀγορά, μὲ μοχθηρία,
ἔξαρχοι τῶν συντεχνιῶν, μὰ καὶ συγκλητικοί,
ὅτι ἀπὸ τοὺς Κομνηνοὺς ἀρχίζει ἡ ἱστορία
ποὺ ἔκανε τὸν θρόνο, καρέκλα οἰκογενειακή.
(Ἴσως ἐξαίρεση ὁ Ἀνδρόνικος· ὅμως κι αὐτὴ περαστική).


Ἑλένη Ἀρβελέρ, Τὸ Ἄγνωστο Βυζάντιο, Ἑρμῆς 2006


Άννα Δαλασσηνή - Βικιπαίδεια


Αποκωδικοποιώντας τον μυστηριώδη βίο των χταποδιών (μία έρευνα)

A second site occupied by Octopus tetricus at high densities, with notes on their ecology and behavior Published online: 1 Sep 2017 (source:tandfonline.com) 
 

Επιστήμονες ανακάλυψαν «πόλεις» χταποδιών στα ανοιχτά της Αυστραλίας

Το χταπόδι θεωρείται ως ένα από τα πιο ευφυή ζώα που υπάρχουν στο ζωικό βασίλειο- και συνάμα ένα από τα πιο περίεργα, κάτι που σημαίνει πως αποτελεί σύνηθες αντικείμενο ερευνών και μελετών στην υδροβιολογία. Είναι γνωστό πως είναι αρκετά έξυπνο για να κατανοεί πώς να ανοίγει μπουκάλια και βάζα για να επιτύχει τον σκοπό του (πχ να αποδράσει, να αποκτήσει πρόσβαση σε τροφή κλπ), ενώ η αποκωδικοποίηση του γονιδιώματός του έχει δείξει πολλά παράξενα χαρακτηριστικά, όπως το ότι έχει 10.000 περισσότερα γονίδια από τον άνθρωπο και το ότι έχει σημαντικές διαφορές με άλλα «συγγενικά» ασπόνδυλα. Σε συνδυασμό με τη μακρά του εξελικτική πορεία (εμφανίστηκε πολλά εκατομμύρια χρόνια πριν τα θηλαστικά), το γεγονός ότι διαθέτει τρεις καρδιές, τα «έξυπνα» πλοκάμια του, τις δυνατότητες αναγέννησης των άκρων του, την ιδιότητα του καμουφλάζ κ.α. αποτελεί ένα ιδιαίτερα ιδιαίτερο πλάσμα για τα δεδομένα του πλανήτη μας- και δεν είναι τυχαίο που χταπόδια ή μυθικά πλάσματα που θεωρείται ότι είχαν ως έμπνευση το χταπόδι συναντώνται σε πολλές αρχαίες κουλτούρες του πλανήτη μας.
Γενικότερα μιλώντας, τα χταπόδια θεωρούνται μοναχικά όντα- ωστόσο, σε χώρο στα ανοιχτά των ανατολικών ακτών της Αυστραλίας βρέθηκε «οικισμός»/ «πόλη», μέχρι και 15 χταποδιών του είδους Octopus tetricus, τα οποία παρατηρήθηκαν να επικοινωνούν μεταξύ τους- είτε άμεσα, όπως σε «εξώσεις» από φωλιές, είτε έμμεσα, μέσω αλλαγών χρώματος, επιδείξεων, κυνηγιών και άλλων δραστηριοτήτων, όπως αναφέρεται σε έρευνα επιστημόνων του Πανεπιστημίου του Ιλινόι στο Σικάγο (University of Illinois At Chicago- UIC) και άλλων πανεπιστημιακών ιδρυμάτων από τις ΗΠΑ, τον Καναδά και την Αυστραλία, που δημοσιεύτηκε στο Marine and Freshwater Behaviour and Physiology. Ο οικισμός αυτός είναι ο δεύτερος του είδους του που εντοπίζεται στην περιοχή, ενισχύοντας την άποψη ότι τα χταπόδια δεν είναι φύσει μοναχικά- αλλά υπό συνθήκες μπορούν να έχουν κοινωνική συμπεριφορά.
 
Κανονικά, το ζευγάρωμα είναι η μόνη αλληλεπίδραση που λαμβάνει χώρα ανάμεσα στα αρσενικά και τα θηλυκά: Όταν λάβει τέλος, το καθένα ακολουθεί τον δρόμο του. Αν και δεν είναι πολλά γνωστά για τον τρόπο ζωής τους, τα τελευταία χρόνια έχουν βρεθεί αρκετές «πόλεις»: Χώροι όπου χταπόδια συνυπάρχουν και επικοινωνούν μεταξύ τους. Η νεοανακαλυφθείσα αποικία ενισχύει τη θεωρία ότι, υπό κάποιες συνθήκες, μπορούν να συνγκεντρώνονται, να συμβιώνουν και να έχουν κοινωνική συμπεριφορά και συναναστροφές με «συμπολίτες» τους.
«Και στους δύο χώρους υπήρχαν χαρακτηριστικά που νομίζουμε ότι έκαναν δυνατή τη συγκέντρωση- συγκεκριμένα κάποιες βραχώδεις προεξοχές στον πυθμένα, σε μια κατά τα άλλα επίπεδη και άνευ ιδιαίτερων χαρακτηριστικών περιοχή» λέει η Στέφανι Τσάνσελορ, διδακτορική φοιτήτρια βιολογικών επιστημών στο UIC και μία εκ των συντελεστών της έρευνας. «Πέρα από τις προεξοχές, χταπόδια που ζουν στην περιοχή έχουν δημιουργήσει στοίβες από κελύφη ζώων που έφαγαν...αυτές οι στοίβες λαξεύτηκαν περαιτέρω για τη δημιουργία φωλιών, κάτι που καθιστά αυτά τα χταπόδια πραγματικούς περιβαλλοντικούς μηχανικούς» προσθέτει η ίδια.
Η πρώτη «πόλη» είχε εντοπιστεί στον κόλπο Τζέρβις στα ανοιχτά της ανατολικής ακτής της Αυστραλίας και είχε περιγραφεί το 2009 από τον Μάθιου Λόρενς, ανεξάρτητο ερευνητή. Της είχε δοθεί το όνομα Οκτόπολη (Octopolis) και μέχρι και 16 χταπόδια είχαν θεαθεί να αλληλεπιδρούν εκεί. Περιελάμβανε αρκετές φωλιές, καθώς και ένα επίπεδο αντικείμενο ανθρώπινης κατασκευής, μήκους περίπου 30 εκατοστών. Τότε είχε θεωρηθεί πως ίσως τα χταπόδια αυτά να χρειάζονταν ένα τεχνητό αντικείμενο, για να φτιάξουν γύρω του τον οικισμό τους.
Το δεύτερο σημείο βρίσκεται σε απόσταση μερικών εκατοντάδων μέτρων από το πρώτο, και του έχει δοθεί το όνομα Οκτλαντίδα (Octlantis- από το «Ατλαντίδα»). Βρίσκεται περίπου 10-15 μέτρα κάτω από την επιφάνεια του νερού και έχει μήκος 18 μέτρα και πλάτος 4. Αποτελείται από κάποιες προεξοχές βράχων και κοίτες από κελύφη ζώων. Συνολικά στο σημεία βρέθηκαν 13 κατοικημένες και 10 ακατοίκητες φωλιές.
octopus
Οι ερευνητές εγκατέστησαν στην περιοχή τέσσερις κάμερες GoPro, οι οποίες κατέγραψαν βίντεο συνολικής διάρκειας 10 ωρών, όπου φαίνονταν διάφορες αλληλεπιδράσεις/ κοινωνικές δραστηριότητες μεταξύ των «κατοίκων». Τα χταπόδια που εθεάθησαν ήταν από 10 μέχρι 15.
«Βρίσκονταν συχνά πολύ κοντά το ένα στο άλλο, συχνά σχεδόν δίπλα» είπε η Τσάνσελορ. Παρατηρήθηκαν ενδείξεις επιθετικότητας, κυνηγητά και άλλα είδη συμπεριφορών. «Κάποια από τα χταπόδια εθεάθησαν να διώχνουν άλλα ζώα από τις φωλιές τους. Υπήρχαν κάποιες προφανείς απειλητικές επιδείξεις, όπου ένα ζώο τεντωνόταν “όρθιο” κατά μήκος και έκανε το χρώμα του πιο σκούρο. Συχνά το άλλο ζώο που έβλεπε αυτή τη συμπεριφορά κολυμπούσε γρήγορα μακριά». Η συμπεριφορά αυτή, σημείωσε η Τσάνσελορ, θα μπορούσε να έχει να κάνει με τον έλεγχο της περιοχής, αλλά «ακόμα δεν ξέρουμε πολλά για τη συμπεριφορά των χταποδιών. Χρειάζονται περαιτέρω έρευνες για να διαπιστωθεί τι μπορεί να σημαίνουν αυτές οι ενέργειες».
 

Μια επιβλητική μεταφορά στην οθόνη ενός κλασικού μυθιστορήματος

Αποτέλεσμα εικόνας για Jane Eyre (1943)Ταινία: Jane Eyre (1943)

(Ελληνικός τίτλος: Ο Πύργος του Πόνου - Βικιπαίδεια-Ανάλυση)


Έχοντας ζήσει σκληρά παιδικά χρόνια, η ορφανή Τζέιν Έιρ προσλαμβάνεται ως γκουβερνάντα από έναν μυστηριώδη γαιοκτήμονα. Το πασίγνωστο μυθιστόρημα της Σαρλότ Μπροντέ (1847). Με τους Τζόαν Φοντέιν και Όρσον Γουέλς.
Σκηνοθεσία:
 

Κλειδί τα ωμέγα-3 για την υγεία του εντέρου

τροφές πλούσιες σε ωμέγα-3                                        Τροφές πλούσιες σε ωμέγα-3 | Dreamstime


Μια νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports διαπιστώνει ότι οι άνθρωποι που καταναλώνουν τροφές πλούσιες σε ωμέγα-3 λιπαρά οξέα έχουν μεγαλύτερη βακτηριακή ποικιλομορφία στο έντερο, γεγονός που προάγει την υγεία του ανθρώπινου οργανισμού.
Όπως είναι γνωστό, τα ωμέγα-3 συγκαταλέγονται στα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά, καθώς ο ανθρώπινος οργανισμός δεν μπορεί να τα παράγει, οπότε θα πρέπει να τα προμηθευτεί από τις τροφές. Γνωστά, επίσης, είναι τα σημαντικά οφέλη που προσφέρει μία δίαιτα πλούσια σε ωμέγα-3, καθώς τα εν λόγω λιπαρά οξέα φέρεται να ελαττώνουν τα επίπεδα της «κακής» χοληστερόλης (LDL), να μειώνουν την υψηλή αρτηριακή πίεση και να βελτιώνουν τη συνολική καρδιαγγειακή υγεία.
Επίσης, ορισμένες μελέτες έχουν προσφέρει ενδείξεις ότι τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα μπορεί να ελαττώσουν τα συμπτώματα της ρευματοειδούς αρθρίτιδας, να βελτιώσουν την αντοχή των οστών, καθώς και να προστατεύσουν από τη νοητική φθορά της ηλικίας και την άνοια.
Στην παραπάνω λίστα, ερευνητές από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Νότιγχαμ σε συνεργασία με επιστήμονες του King's College του Λονδίνου, έρχονται να προσθέσουν και νέα οφέλη, υποστηρίζοντας ότι τα ωμέγα-3 μπορούν να βελτιώσουν τη βιοποικιλότητα του εντέρου.
Ένα έντερο με πλούσια και ποικίλα βακτήρια είναι το κλειδί για τη υγεία του ανθρώπινου οργανισμού: τα 38 τρισεκατομμύρια βακτήρια που ζουν μέσα στο έντερο, κρατούν το ανοσοποιητικό σύστημα υγιές και ετοιμοπόλεμο. Αντίθετα, η απώλεια της μικροβιακής ποικιλότητας έχει συσχετιστεί -μεταξύ άλλων- με το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου και τον καρκίνο του εντέρου.
Το συμπέρασμα της συγκεκριμένης επιστημονικής μελέτης που διαπίστωσε ότι τα άτομα που καταναλώνουν τροφές πλούσιες σε ωμέγα-3 λιπαρά οξέα έχουν μεγαλύτερη βακτηριακή ποικιλομορφία στο έντερο, στηρίχθηκε σε δείγμα 876 γυναικών και αναμένεται να αποτελέσει αφορμή για περαιτέρω σχετική έρευνα στο άμεσο μέλλον.

_______________________

 ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ  ΣΤΟ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟ

omega-3 rich foodsOmega-3 may keep gut microbiota diverse and healthy

ΖΕΥΓΜΑ: ΤΟ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΡΧΑΙΟΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΜΩΣΑΙΚΩΝ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ : ΕΝΑΣ ΠΟΛΥΧΡΩΜΟΣ ΚΟΣΜΟΣ

Γερμανικὴ ταινία τεκμηρίωσης (documentary) μὲ ἑλληνικοὺς ὑποτίτλους γιὰ τὰ πολύχρωμα γλυπτὰ καὶ τὴν πολύχρωμη ἀρχιτεκτονική των Ἑλλήνων. Τὸ πόσον ὑπέροχα ἦταν ζωγραφισμένη κάποτε ἡ ἑλληνικὴ ἀρχιτεκτονικὴ τὸ μαρτυρεῖ ὁ Πλάτων. Οἱ ἐπιγραφὲς ἐπίσης μαρτυροῦν ὅτι ἡ πολύχρωμη ζωγραφικὴ ἦταν πολύτιμη ὅσο καὶ ἡ ἐργασία τοῦ γλύπτη. Παρ᾿ ὅλα αὐτὰ τὰ χρώματα δὲν ἐπέζησαν στὶς χιλιετίες . Μόνον κάποια ἴχνη σώζονται στοὺς πόρους τοῦ μαρμάρου. Ἡ ταινία μᾶς ὁδηγεῖ στοὺς φημισμένους ἱστορικοὺς χώρους τῆς Ἑλλάδος. Ἀπὸ τὴ Σάμο, στὸ φημισμένο νεκροταφεῖο τῆς Ἀθήνας, στὴν Ἀκρόπολη, στοὺς Δελφούς, στὴν Αἴγινα. Οἱ ἀναλύσεις τῶν καταλοίπων χρώματος βοηθοῦν, πέρα ἀπὸ τὴν ἀνασύνθεση τοῦ ἀρχαίου χρωματισμοῦ, καὶ στὸ νὰ γνωρίσουμε τὴν ἀρχαία σημασία τῶν ἐκπληκτικῶν αὐτῶν ἔργων τέχνης.

Το τσαγκαράκι που έγινε...ρεμπέτης

Ζωίτσα μου (1937)

Σύνθεση: Κώστας Σκαρβέλης *
Δίσκος : Parlophone B-2194

 _________________________________

Ζωή ειν' αυτή Ζωίτσα μου, να μην μπορώ να ξέρω,
ζωή ειν' αυτή Ζωίτσα μου, να μην μπορώ να ξέρω,
αν μ’ αγαπάςή άδικα πονώ και υποφέρω,
αν μ’ αγαπάς ή άδικα πονώ και υποφέρω.

Καμιά φορά χαμογελάς και πότε μετανιώνεις,
 καμιά φορά χαμογελάς και πότε μετανιώνεις,
τι έχεις στην καρδούλα σου, δε μου το φανερώνεις,
 τι έχεις στην καρδούλα σου, δε μου το φανερώνεις.

Ζωίτσα μου αν μ’ αγαπάς και θες να ησυχάσω,
Ζωίτσα μου αν μ’ αγαπάς και θες να ησυχάσω,
στην πόρτα σου θα κατεβείς, το βράδυ σαν περάσω,
στην πόρτα σου θα κατεβείς, το βράδυ σαν περάσω.

 Κι όταν σε δω Ζωίτσα μου, τότε θ’ αποφασίσω,
κι όταν σε δω Ζωίτσα μου, τότε θ’ αποφασίσω,
 κι απ’ τη μανούλα σου ευθύς θα πα’ να σε ζητήσω,
κι απ’ τη μανούλα σου ευθύς θα πα’ να σε ζητήσω


Αποτέλεσμα εικόνας για Κώστας Σκαρβέλης*Κώστας Σκαρβέλης ( 1880-1942): Εργοβιογραφία

ΕΝΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΟ ΒΙΒΛΙΟ

Παρουσίαση ΣΗΜΕΡΑ, 25/9,  του βιβλίου «Η επιστροφή των εθνικισμών στην Ευρώπη, η Γερμανία και η ευρωπαϊκή ενοποίηση», του Χρήστου Χατζηιωσήφ*

/var/www/rednotebook.gr/httpdocs/wp content/uploads/2017/04/170402 17741177 10212240505585164 763125108 n


Οι εκδόσεις Βιβλιόραμα σας προσκαλούν στην παρουσίαση του βιβλίου του  Χρήστου Χατζηιωσήφ, Η ευρωπαϊκή ενοποίηση, η Γερμανία και η επιστροφή  των εθνικισμών

Για το βιβλίο θα μιλήσουν:
Νίκος Αλιβιζάτος, ομότιμος καθηγητής Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ
Κωστής Καρπόζηλος, ιστορικός, διευθυντής ΑΣΚΙ
Γιώργος Παγουλάτος, καθηγητής Ευρωπαϊκής Πολιτικής και Οικονομίας,  Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών
Νίκος Φίλης, βουλευτής ΣΥΡΙΖΑ
Απόστολος Φωτιάδης, δημοσιογράφος
και ο συγγραφέας Χρήστος Χατζηιωσήφ

Με τη μελέτη του Η ευρωπαϊκή ενοποίηση, η Γερμανία και η επιστροφή των εθνικισμών, που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Βιβλιόραμα (128 σελ.), ο Χρήστος Χατζηιωσήφ αναλύει τις εξελίξεις στην Ελλάδα και την Ευρώπη, θέλοντας να φωτίσει ένα «παράδοξο»: οι εθνικισμοί επιστρέφουν ορμητικά στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κι η επιστροφή αυτή είναι μια διαδικασία που παρακολουθούμε τα τελευταία χρόνια τόσο στο εσωτερικό των κρατών μελών όσο και στους διαγκωνισμούς μεταξύ τους. Στο βιβλίο αυτό, λοιπόν, ο σημαντικότερος ίσως Έλληνας μαρξιστής ιστορικός (και ένας από τους σημαντικότερους ιστορικούς της οικονομίας και των ιδεών), εξετάζει θέματα όπως τα αίτια και οι αδυναμίες της γερμανικής οικονομικής και πολιτικής ηγεμονίας, ο «βουβός» μέχρι πρότινος γερμανικός εθνικισμός και οι διαφορές του με τους υπόλοιπους, η σχέση της επανόδου των εθνικισμών με την πολιτική της περικοπής των κοινωνικών παροχών και των ευέλικτων εργασιακών σχέσεων, η «τέταρτη βιομηχανική επανάσταση».
_______________________

Το κείμενο που ακολουθεί είναι ένα μικρό απόσπασμα από το βιβλίο.

Η επιστροφή στη Mitteleuropa

Μια καλή ιδέα για το πώς αντιλαμβάνονται οι σημερινοί Γερμανοί ιθύνοντες τη θέση τους στην Ευρώπη και τον κόσμο μας δίνει το βιβλίο του καθηγητή πολιτικής επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Χούμπολντ του Βερολίνου Χέρφριντ Μύνκλερ, που κυκλοφόρησε την άνοιξη του 2015, με τίτλο Η Δύναμη στο Κέντρο και υπότιτλο Τα νέα καθήκοντα της Γερμανίας στην Ευρώπη. Δεν πρόκειται για το μόνο βιβλίο που συνηγορεί υπέρ ενός ενισχυμένου ρόλου της Γερμανίας στα ευρωπαϊκά πράγματα και γενικότερα στον κόσμο. Η διαφορά του έγκειται στο γεγονός ότι ο συγγραφέας είναι συνομιλητής και σύμβουλος της καγκελαρίου Μέρκελ. Εξάλλου, ο ίδιος διευκρινίζει ότι οι απόψεις του δεν αποτελούν μια απλή ακαδημαϊκή άσκηση, αλλά έχουν πρακτική σημασία. Αφετηρία της ανάλυσης του Μύνκλερ είναι αυτό που χαρακτηρίζει «το ευρωπαϊκό παράδοξο», το οποίο συνίσταται στο ότι η πολιτική της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, «αντί της αναμενόμενης εντατικότερης συνεργασίας ανάμεσα στις εθνικές κυβερνήσεις στην Ευρώπη έφερε συχνότερες διενέξεις, αμοιβαίες μομφές και αναβίωση των εθνικών προκαταλήψεων». Το ευρώ, ειδικότερα, «ενίσχυσε τις κεντρόφυγες δυνάμεις […], επιφέροντας έναν πραγματικό αναβρασμό των εθνικών μνησικακιών και απωθήσεων, τον οποίο κανένας δεν μπορούσε να τον φανταστεί». Οι αντιθέσεις είναι ιδιαίτερα έντονες ανάμεσα στον ευρωπαϊκό Βορρά και τον Νότο, έχοντας αντικαταστήσει την προηγούμενη διάσταση Ανατολής και Δύσης, κατά τον Ψυχρό Πόλεμο. Ο Μύνκλερ δεν ασχολείται με τα βαθύτερα αίτια που οδήγησαν σε αυτή την κατάσταση. Δέχεται, έτσι, ότι «αναμφισβήτητα η Γερμανία επωφελήθηκε συγκριτικά περισσότερο από τη δημιουργία της κοινής αγοράς. Ένα εξωστρεφές βιομηχανικό έθνος –γιατί τέτοιο παρέμεινε η Γερμανία, σε αντίθεση με πολλούς από τους ευρωπαίους γείτονές της– επωφελείται όταν οι γείτονές του δεν κλείνουν με προστατευτικά μέτρα τις αγορές τους στις εισαγωγές». Υπονοεί, λοιπόν, το ότι η Γερμανία παρέμεινε βιομηχανική δύναμη οφείλεται στις σωστές επιλογές στην οικονομική πολιτική, αν όχι στις γερμανικές προτεσταντικές αρετές, ενώ η αποβιομηχάνιση των εταίρων της στις δικές τους λανθασμένες επιλογές, και όχι στον γερμανικό ανταγωνισμό σε μια ενιαία οικονομική ζώνη. Δεν διευκρινίζει, επίσης, τον τρόπο με τον οποίο το ευρώ ενέτεινε τις αποκλίσεις, τις οποίες διαπιστώνει,  ανάμεσα στις ευρωπαϊκές οικονομίες. Σπεύδει όμως να προσθέσει ότι η Γερμανία επωφελήθηκε συγκριτικά περισσότερο από άλλες χώρες, αλλά παράλληλα συμβάλλει, και πάλι συγκριτικά, περισσότερο με τις συνεισφορές της στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Και αυτό το δεδομένο το θεωρεί απόδειξη ότι η ευρωπαϊκή πολιτική της Γερμανίας δεν αποβλέπει στην άνευ όρων επιβολή των δικών της συμφερόντων.
Στο σχήμα του, λοιπόν, η Γερμανία, μακράν από το να είναι το πρόβλημα, αποτελεί τη λύση στα προβλήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και της σφαίρας επιρροής της έφερε την ενωμένη Γερμανία στο κέντρο της Ευρώπης, ενώ στη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου τα δύο γερμανικά κράτη βρίσκονταν στα άκρα των δύο αντίπαλων κοινωνικοοικονομικών συστημάτων. Η Δύναμη στο Κέντρο της Ευρώπης έχει τη δυνατότητα και το καθήκον να εξισορροπήσει τα αντιτιθέμενα συμφέροντα του ευρωπαϊκού Βορρά και του Νότου, της Ανατολικής και της Δυτικής Ευρώπης. Οι ευθύνες της είναι ακόμα μεγαλύτερες, γιατί με τη βαθμιαία απόσυρση των ΗΠΑ από την Ευρώπη «η Δύση όπως την ξέραμε δεν υφίσταται πλέον». Για να μπορέσει να επιτελέσει τη λειτουργία της, η «Δύναμη στο Κέντρο» πρέπει να εφαρμόσει μια κεντρώα πολιτική, την οποία εξασφαλίζει μια συμμαχική κυβέρνηση του Κέντρου. Χαρακτηριστικά αυτής της πολιτικής είναι η αυτοσυγκράτηση και η περίσκεψη, που δεν πρέπει να συγχέονται με τη διστακτικότητα και την έλλειψη αποφασιστικότητας. Εδώ ο Μύνκλερ δεν υποστηρίζει μόνο τις γερμανικές φιλοδοξίες στην Ευρώπη, αλλά περιγράφει και επαινεί τα χαρακτηριστικά της τακτικής που ακολούθησε η καγκελάριος Μέρκελ στη διάρκεια της ελληνικής κρίσης και έμμεσα απαντά στις συνήθεις κριτικές για αναβλητικότητα και καιροσκοπισμό που έχει δεχθεί η πολιτική της, τόσο στο εσωτερικό της Γερμανίας όσο και στο εξωτερικό. Σύμφωνα με ορισμένους σχολιαστές, στο σημείο αυτό ο Μύνκλερ μεταφέρει, στα σύγχρονα γερμανικά συμφραζόμενα, την αριστοτελική αρχή της μεσότητας. Ακολουθώντας τη γραμμή της σύγχρονης μεσότητας, η Γερμανία του 21ου αιώνα δεν θα επαναλάβει, κατά τον συγγραφέα, τα σφάλματα στα οποία υπέπεσε τις δύο φορές που αποπειράθηκε να κυριαρχήσει με στρατιωτικά μέσα επί της Ευρώπης, τον περασμένο αιώνα.
Αυτή η «κεντρώα» μετριοπάθεια και η διαπίστωση ότι η Γερμανία δεν διαθέτει πλέον μια αναμφισβήτητη στρατιωτική υπεροχή, όπως στο παρελθόν, δεν αρκεί για να κατευνάσει τις ανησυχίες του αναγνώστη που διατηρεί αμφιβολίες για το κατά πόσο η Γερμανία «θα κατανοήσει ότι πρέπει να χειριστεί εξυπνότερα και με μεγαλύτερη ευθύνη από ό,τι στο παρελθόν τον ρόλο της “κεντρικής δύναμης στης Ευρώπης”». Από την κατανόηση αυτή εξαρτάται σε καθοριστικό βαθμό, κατά τον Μύνκλερ, το πολιτικό μέλλον της Ευρώπης. Οι αμφιβολίες του αναγνώστη δεν οφείλονται μόνο στην επιμελή αποφυγή ανάλυσης των οικονομικών αιτίων της ευρωπαϊκής κρίσης, αλλά και σε αφορισμούς όπως ότι «η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση ήταν και παραμένει μια εξαιρετικά πολύπλοκη διαδικασία για να μπορέσει να την εκθέσει κανένας στον έλεγχο και τις ενστάσεις του πληθυσμού», δηλαδή στις εκλογές και τα δημοψηφίσματα. Ο «πεφωτισμένος δεσποτισμός» που υποστηρίζει ο Μύνκλερ απηχεί, και σε αυτό το σημείο, τις αντιλήψεις της Γερμανίδας καγκελαρίου. Η Άνγκελα Μέρκελ είχε δηλώσει το 2011, με αφορμή την επικείμενη ψήφιση του προϋπολογισμού στην Πορτογαλία: «Ζούμε βέβαια σε μια δημοκρατία, και αυτή [η Πορτογαλία] είναι μια κοινοβουλευτική δημοκρατία. Και γι’ αυτό [η ψήφιση] του προϋπολογισμού αποτελεί κεντρικό δικαίωμα του Κοινοβουλίου, και γι’ αυτό το λόγο θα βρούμε τρόπους, ώστε η συμμετοχή του Κοινοβουλίου στις αποφάσεις να διαμορφωθεί με τέτοιο τρόπο που, παρόλα αυτά, να είναι συμβατή με την αγορά».  Στην περίπτωση όμως που η Πορτογαλία ή κάποια άλλη χώρα του Νότου δεν ευθυγραμμίζεται με τις απαιτήσεις των αγορών, τότε, σύμφωνα με την αντίληψη περί δημοκρατίας της Μέρκελ και του Μύνκλερ, η Δύναμη στο Κέντρο θα πρέπει να φροντίσει να την πειθαναγκάσει. «Μακροπρόθεσμα κάποιος μπορεί να παραμείνει ταμίας [της Ευρώπης], μόνο αν είναι πρόθυμος να αναλάβει τον δυσκολότερο ρόλο του σκληρού παιδαγωγού», είναι η επί το γερμανικότερον εκδοχή του γνωστού «καρότο και μαστίγιο». Τα γερμανικά μέσα ενημέρωσης, άλλωστε, μετά την έναρξη της κρίσης, είχαν χρησιμοποιήσει, κατ’ επανάληψη και ίσως με υπερηφάνεια, ενδεικτική του νέου γερμανικού εθνικισμού, τον χαρακτηρισμός «σκληρός παιδαγωγός» (Zuchtmeister), για τη γερμανική κυβέρνηση συνολικά ή ειδικότερα για την καγκελάριο Μέρκελ και τον υπουργό Σόιμπλε.
Ο συνταγματικός πατριωτισμός εναντίον του εθνικισμού
Στο σημείο αυτό, είναι αναγκαίες δύο παρατηρήσεις. Η πρώτη είναι ότι δεν πρέπει να δημιουργηθεί η εντύπωση πως παρόμοιες αντιδημοκρατικές και εθνικιστικές απόψεις παραμένουν στην ίδια τη Γερμανία χωρίς αντίλογο. Η δεύτερη είναι ότι ανάλογες απόψεις εκφράζονται και σε άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η σημερινή γερμανική κοινωνία είναι εξίσου διχασμένη στο ζήτημα της Ευρώπης και της εθνικής κυριαρχίας, όπως και οι άλλες ευρωπαϊκές κοινωνίες. Ο αντίλογος στον Μύνκλερ ξεκινά μέσα στο ίδιο το πανεπιστήμιό του, καθώς οι φοιτητές του Χούμπολτ έχουν δημιουργήσει ένα ηλεκτρονικό παρατηρητήριο στο οποίο αναρτούν την κριτική τους στις πολιτικές θέσεις και την ακαδημαϊκή συμπεριφορά του καθηγητή τους. Ο αντίλογος στις θέσεις του Μύνκλερ ακολουθεί δύο ρεύματα, το κοινό σημείο των οποίων είναι η διαπίστωση ότι οι οικονομικές πολιτικές που ακολουθούνται σήμερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση υπονομεύουν τη δημοκρατία. Αυτοί που ακολουθούν το ένα ρεύμα υποστηρίζουν ότι η αποκατάσταση της λειτουργίας των δημοκρατικών θεσμών απαιτεί την επιστροφή στη νομισματική κυριαρχία, δηλαδή στο εθνικό νόμισμα του κάθε κράτους. Γι’ αυτούς, η πολιτική ενοποίηση της Ευρώπης, με τη δημιουργία υπερεθνικών δημοκρατικών θεσμών, αποτελεί ουτοπία, δεδομένων των μεγάλων διαφορών στις οικονομικές, κοινωνικές και πολιτισμικές συνθήκες ανάμεσα στα κράτη-μέλη. Το δεύτερο ρεύμα απορρίπτει την ιδέα μιας γερμανικής ηγεμονίας στην Ευρώπη, όχι μόνο λόγω του βεβαρημένου ιστορικού παρελθόντος της Γερμανίας –στο σχήμα του Μύνκλερ το παρελθόν αυτό αποτελεί την εγγύηση ότι η Γερμανία δεν θα κάνει κατάχρηση της σημερινής ισχύος της–, αλλά και επειδή θεωρεί ότι η εξασφάλιση της δημοκρατίας θα επιτευχθεί με την οικοδόμηση υπερεθνικών δημοκρατικών θεσμών. Οι αντιδημοκρατικοί αφορισμοί του Μύνκλερ κινητοποίησαν αμέσως τα δημοκρατικά αντανακλαστικά διαφόρων σχολιαστών στον Τύπο, αλλά ο κύριος εκπρόσωπος αυτής της τάσης παραμένει ο φιλόσοφος Γιούργκεν Χάμπερμας.  Για τον Χάμπερμας, το διακύβευμα σήμερα στη Γερμανία δεν είναι μόνο η αυριανή ευρωπαϊκή πολιτική, αλλά και οι εσωτερικές ισορροπίες στην κοινωνία, ζητήματα ισότητας και δημοκρατίας. Γι’ αυτό τον λόγο μάχεται υπέρ του συνταγματικού πατριωτισμού και της δημοκρατίας, όχι μόνο για τη Γερμανία, αλλά και για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ωστόσο, όπως παραδέχεται και ο ίδιος, ελλείπει ακόμα μια πραγματική ευρωπαϊκή δημόσια σφαίρα. Θα πρέπει, δυστυχώς, να  επισημάνουμε ότι οι αντιδράσεις αυτές παραμένουν περιορισμένες στους κύκλους των διανοουμένων και ότι η πλειονότητα των Γερμανών, παρόλο που θίγεται και αυτή από την περιοριστική οικονομική πολιτική, έχει πεισθεί από τα κόμματα εξουσίας ότι η πολιτική του «σκληρού παιδαγωγού» απέναντι στην Ευρώπη του Νότου είναι προς το συμφέρον τους.
Η μελέτη του Μύνκλερ ανήκει σε ένα είδος που γνώρισε μεγάλη ανάπτυξη στην Ευρώπη μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και των δορυφορικών της καθεστώτων. Οι προσπάθειες των αμερικανικών και δυτικοευρωπαϊκών επιχειρήσεων να επεκταθούν στην Ανατολική Ευρώπη, σε συνδυασμό με την αμφισβήτηση της εδαφικής ακεραιότητας των κρατών της περιοχής από τους τοπικούς εθνικισμούς, οδήγησε πολλούς γεωγράφους και πολιτικούς επιστήμονες σε ευφάνταστες γεωπολιτικές θεωρίες. Ορισμένες από αυτές αποτελούσαν ανακύκλωση παλαιότερων γεωπολιτικών σχημάτων. Η Κεντρική Ευρώπη, das Mitteleuropa, στοιχειώνει τη γερμανική πολιτική σκέψη από τον 19ο αιώνα και γνώρισε μεγάλες δόξες κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Μεσοπόλεμο. Η έννοια δεν ήταν απούσα ούτε από τη «Διαμάχη των ιστορικών» της δεκαετίας του 1980.

Όταν ο Χόλις Μπράουν συνάντησε τον Μανώλη Φλοεράκη

ΜΙΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΣΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ANAΛΥΣΗ

«Η λογοτεχνία της απέραντης φτώχειας: Ο Ντίλαν συναντά τον Παπαδιαμάντη»


Αποτέλεσμα εικόνας για ΝτίλανΑποτέλεσμα εικόνας για Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης


Με χρονική απόσταση εβδομήντα ετών, ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης με το διήγημα «Πατέρα στο σπίτι!» (1895) και ο Μπομπ Ντίλαν με το τραγούδι «Ballad of Hollis Brown» (1964) ασχολήθηκαν με το θέμα της απέραντης φτώχειας και απομόνωσης σκηνογραφώντας δύο σύντομες ιστορίες για τη μοίρα δύο επταμελών οικογενειών – μιας που ζει σε κάποια αθηναϊκή φτωχογειτονιά και μιας σε κάποια απομακρυσμένη φάρμα της Νότιας Ντακότας. Και οι δύο οικογένειες βιώνουν την υπέρτατη εξαθλίωση, έχουν απομείνει παντελώς αβοήθητες, και συναντούν και οι δύο το φρικτό τους πεπρωμένο από μια καταληκτική πατρική απόφαση.
Στην ιστορία του Σκιαθίτη ο πατέρας, Μανώλης Φλοεράκης, εγκατέλειψε τη γυναίκα του Γιαννούλα Πολυκάρπου και τα τέσσερα παιδιά τους (καθώς ένα τέκνο ανεκλήθη ενωρίς εις τον κήπον τον ανθηρόν) στο πεπρωμένο τους, που δεν είχε να εγγυηθεί τίποτα διαφορετικό από την επαιτεία ή από έναν αργό θάνατο από ασιτία. 
Στην ιστορία του Αμερικανού τραγουδοποιού, ο Χόλις Μπράουν πήρε την απόφαση να θανατώσει τα έξι μέλη της οικογένειάς του πριν και τη δική του αυτοκτονία, θέλοντας να προλάβει την επαιτεία ή το τέλος του θανάτου από ασιτία.

Και στις δύο ιστορίες οι δύο λογοτέχνες επιλέγουν την ωμή και ρεαλιστική απεικόνιση της πραγματικότητας, που ενισχύει τον σκοπό της κοινωνικής διαμαρτυρίας και των δύο έργων. Κι ενώ για τον Ντίλαν των χιλίων προσώπων ο ωμός ρεαλισμός δεν θα μπορούσε να μοιάζει αλλόκοτα βαλμένος ή αταίριαστα καινοτόμος, για τον Παπαδιαμάντη είναι ένας τρόπος όχι συνηθισμένος.

Το ασυνήθιστο για τον Ντίλαν είναι ότι στον blues ρυθμό της «Μπαλάντας του Χόλις Μπράουν» δεν εμπεριέχεται –ή δεν έχει γίνει γνωστό ότι εμπεριέχεται– κανένα αυτοβιογραφικό στοιχείο, και μοιάζει με μια έμπνευση του Ντίλαν απευθείας βγαλμένη από το δημοσιογραφικό κείμενο μιας εφημερίδας (όπως συνέβη με το τραγούδι «The Lonesome Death of Hattie Carroll»). Αντίθετα, το διήγημα «Πατέρα στο σπίτι!» περιέχει πολλές στιγμές αυτο-αναφοράς, ακόμα και αυτο-σαρκασμού, του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη.
Ένα κύριο στοιχείο της γραφής του Παπαδιαμάντη, η συμμετοχή –συνήθως– της φύσης, αλλά στην ιστορία αυτή και των αντικειμένων, όχι ως ατμοσφαιρικού φόντου αλλά ως δρώντων στοιχείων της πλοκής, συναντάται απρόσμενα και σε αυτό το τραγούδι του Ντίλαν.
Στην ιστορία του Παπαδιαμάντη η ραπτική μηχανή παρερρίφθη εις μίας γωνίας, ετέθη εις αχρηστίαν. [...] Η αχυροστρωμνή ήτο τρύπια. Η κουβέρτα δεν ήρκει να σκεπάση τα τρία μεγαλύτερα παιδιά. [...] Η λάμπα ήτο ακαθάριστη και δεν είχε πετρέλαιον. Η στάμνα είχε σπάσει προ τριών ημερών [...] Η σκούπα, καταλερωμένη, είχε φαγωθή η μισή, και ελίπαινε το πάτωμα αντί να το σκουπίση. Το τηγάνι είχε τρυπώσει και ήτο άχρηστον. Η χύτρα ήτο ραγισμένη, και έσβηνε την φωτιάν διαρρέουσα, όταν φωτιά υπήρχε. Η κατσαρόλα ήτο παλαιά, φαγωμένη, αγάνωτη.

Στην ιστορία του Ντίλαν η καλύβα καταρρέει, τα χόρτα γίνονται μαύρα, το πηγάδι έχει στερέψει από νερό, στον τοίχο κρέμεται ένα τουφέκι, και όπως σε άλλα διηγήματα του Παπαδιαμάντη που συμμετέχουν δραστικά στην πλοκή τα ζώα –με κύριο παράδειγμα φυσικά το «Μοιρολόι της φώκιας»– στην «Μπαλάντα του Χόλις Μπράουν» οι αρουραίοι τρώνε το αλεύρι, η φοράδα δυστροπεί, ένα τσακάλι ουρλιάζει έξω μακριά στην ερημιά, και φυσικά συμμετέχει και η φύση, καθώς πνέουν επτά ριπές αέρα και οι πυροβολισμοί ακούγονται σαν τον λυσσαλέο παφλασμό του ωκεανού.
«Τα ίδια πενιχρά αντικείμενα από μόνα τους καθορίζουν και περιγράφουν το σκηνικό φτώχειας, τώρα που η στέρηση τα έχει αχρηστέψει αναδεικνύονται σε φθεγγόμενες οντότητες: μιλούν μέσα από τη σιωπή και την πλήρη αχρηστία» γράφει ο εκλιπών Νικήτας Παρίσης στο βιβλίο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Τρία Διηγήματα: Αναζήτηση της αφηγηματικής λογικής (εκδόσεις Μεταίχμιο).
Και τα δυο κείμενα απεικονίζουν τη φθορά που προκαλεί στον άνθρωπο η ανέχεια, την αλλοίωση των ηθών του. Μας φτάνουν στο συμπέρασμα ότι οι αποτρόπαιες επιπτώσεις της φτώχειας εξαρτώνται από το ήθος του ανθρώπου που καλείται να την αντιμετωπίσει. Ο Παπαδιαμάντης δημιουργεί μια πατρική φιγούρα δόλια, σε αντίθεση με τον Ντίλαν: ο Μανώλης Φλοεράκης είναι ένας φυγόπονος μέθυσος που με κάθε είδους δικαιολογία υπεκφεύγει από τη δουλειά του ξυλουργείου του, ενώ ο Χόλις Μπράουν αναζητά, μάταια, μια δουλειά. Ο πρώτος αφήνει τη γυναίκα και τα παιδιά του να βρουν τον θάνατο, αδιάφορος, ενώ ο δεύτερος τους παίρνει τη ζωή ακριβώς επειδή δεν μπορεί να βαστήξει το θέαμα της αργής, αναπόφευκτης πορείας προς τον θάνατο. Ο Χόλις Μπράουν παραδίδεται, εντελώς απελπισμένος, και αποδέχεται και για τον εαυτό του την ίδια μοίρα με την οικογένειά του, ενώ ο Μανώλης Φλοεράκης εγκαταλείπει την οικογένεια για να περισώσει τον εαυτό του.
Ένα άλλο κοινό στοιχείο των δύο έργων είναι η άγρια κριτική προς την τυφλή εξάρτηση της κοινωνίας από τον πλούτο: ο Ντίλαν εμμέσως πλημμυρίζει όλο το τραγούδι με την αδιαφορία του περίγυρου προς το δράμα του Χόλις Μπράουν, ώσπου την εκφράζει και άμεσα με την ποιητική φράση οι άδειες σου τσέπες σου λένε πως δεν έχεις κανέναν φίλο. Ο Παπαδιαμάντης το πετυχαίνει με την εισαγωγή στην ιστορία του Κουμπάρου, που έχει πολλά στοιχεία (κομματική ιδιότητα, εισόδημα δίχως μόχθο, παρουσιαστικό) που διαχρονικά συνθέτουν μια διεφθαρμένη προσωπικότητα, και φέρνει όλο και συχνότερα τρόφιμα στην οικογένεια – την οποία και εγκαταλείπει όταν διαπιστώνει ότι ο ιδιοτελής του σκοπός οδηγείται προς την αποτυχία, λόγω της ηθικής της Γιαννούλας. Η ηθική και υπερηφάνεια της Γιαννούλας μοιάζει να καθρεφτίζει και το ευρύτερο παπαδιαμαντικό ήθος.
Ο Παπαδιαμάντης και ο Ντίλαν ξεδιπλώνουν, με τα δύο αυτά, όχι διάσημα έργα τους, τη δεξιότητά τους σε ένα λογοτεχνικά πολύ δύσκολο θέμα: της βαθιάς φτώχειας των πιο χαμηλών στρωμάτων. Σ’ ένα θέμα όπου κινδυνεύει διαρκώς να παρασυρθεί κανείς σε υπερβολές, περιττούς συναισθηματισμούς ή και λαϊκισμούς, ίσως παίζουν και οι δύο με τη «φωτιά», παραθέτοντας βαριές εικόνες εξαθλίωσης των παιδιών για να εντείνουν τα συναισθήματα. Αν κάποιος σήμερα έγραφε ότι τα παιδιά σου είναι τόσο πεινασμένα που δεν ξέρουν πώς να χαμογελάσουν (Ντίλαν) ή με σπαρακτικόν εν τη αθωότητι μειδίαμα (Παπαδιαμάντης), είναι σίγουρο ότι θα έμπαινε σε μπελάδες.
Η γραφή, συμπληρώνει σε άλλο σημείο του ίδιου βιβλίου ο Νικήτας Παρίσης, πολύ εύκολα «γλιστράει σε κοινοτοπίες ή καταφεύγει σε ένα είδος “κοινωνικής” ρητορικής. Πολλές φορές, όταν το τριμμένο θέμα δημιουργεί συγγραφική δυστοκία, η λογοτεχνική γραφή φαίνεται πενιχρή και αποφορτισμένη από ποιοτικές εντάσεις· ή, πάλι, καλύπτει τη θεματική πενία με ηχηρές μεγαλοστομίες».
Τεχνικά, ο Παπαδιαμάντης χτίζει την ιστορία πάνω στην απορία που γεννά ο εναρκτήριος διάλογος του διηγήματος: πώς έφτασε ένα από τα τέκνα της οικογένειας να ζητιανεύει, πώς περιήλθε τέτοιος ξεπεσμός; Με κύκλιο τρόπο, αφού μεσολαβεί ένας δεύτερος αφηγητής για να διηγηθεί τη βασική ιστορία, τον τρόπο του ξεπεσμού της οικογένειας στην ένδεια, η αφήγηση στο τέλος επιστρέφει στο ίδιο μικρο-περιστατικό, του παιδιού που ζητιανεύει λίγο λάδι στο μπακάλικο.
Ο Ντίλαν προ-οικονομεί το φρικτό τέλος στο μέσον του τραγουδιού, εισάγοντας μέσα στη ροή της αφήγησης τη φευγαλέα ματιά του Χόλις Μπράουν προς το τουφέκι που είναι κρεμασμένο στον τοίχο –παραπέμποντας στον Αντόν Τσέχοφ, σαφή επιρροή τόσο του Ντίλαν όσο και του Παπαδιαμάντη– πριν προχωρήσει στη σταδιακή αύξηση της έντασης προς το άγριο φονικό.

Στον Μανώλη Φλοεράκη και τον Χόλις Μπράουν, ο Παπαδιαμάντης και ο Ντίλαν δίνουν δύο εκδοχές του γονατίσματος κάτω από το βάρος της εξαθλίωσης. Μία ανήθικη, και μία με ευθύτητα. Και αφηγούνται ότι στα πολύ δύσκολα η επιβίωση, και η επιβίωση με αξιοπρέπεια, μπορεί να μη μοιάζει με τέτοια, αλλά είναι η πιο μεγάλη επιτυχία.
____________________________________


ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ
ΑΠΑΝΤΑ
ΤΟΜΟΣ ΤΡΙΤΟΣ
ΚΡΙΤΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ
Ν. Δ. ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΟΜΟΣ
ΑΘΗΝΑ 1984
Σελ. 89-94

ΠΑΤΕΡΑ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ!

― Μπάρμπα, βάλε μου λίγο λαδάκι μὲς στὸ γυαλί, εἶπε ἡ μάννα μου, γιατὶ δὲν ἔχουμε πατέρα στὸ σπίτι.
― Χωρὶς πεντάρα;
― Ναί.
― Καὶ τί ἔγινε ὁ πατέρας σου;
― Νά, πάει νὰ βρῇ ἄλλη γυναῖκα.
Ἦτο πενταετὲς παιδίον, ζωηρόν, μὲ λαμπροὺς μεγάλους ὀφθαλμούς, ρακένδυτον. Καὶ μὲ παιδικὴν χάριν, μὲ σπαρακτικὸν ἐν τῇ ἀθῳότητι μειδίαμα, ἐπρόφερεν ἑκάστοτε τὴν φράσιν ταύτην, τῆς ὁποίας ὅλον τὸ βάθος δὲν ἦτο ἱκανὸν νὰ κατανοήσῃ, τόσον ὥστε οἱ ἄνθρωποι οἱ μὴ ἔχοντες νὰ κάμουν τίποτε, καθὼς ἐγώ, πολλάκις τὸ ἐκάλουν, καὶ ἀπέτεινον αὐτῷ τὴν ἄνω ἐρώτησιν τοῦ μικροῦ παντοπώλου τῆς γειτονιᾶς, μόνον καὶ μόνον διὰ ν᾽ ἀκούσωσιν ἀπὸ τὸ στόμα του τὴν ἀπόκρισιν.
― Νά, πάει νὰ βρῇ ἄλλη γυναῖκα.
Δὲν ἦτο ἡ πρώτη φορὰ ὁποὺ τὸ ἔβλεπα. Κατ᾽ ἐκείνην τὴν ἡμέραν συνέβη νὰ εἶμαι πλούσιος, διότι εἶχα κατορθώσει μετὰ πέντε ἐκλιπαρήσεις, καὶ μετὰ τέσσαρας ἀποπομπάς, νὰ λάβω δεκαπέντε δραχμάς, ἀπέναντι ὀγδοήκοντα ὀφειλομένων μοι δι᾽ ἀμοιβὴν φιλολογικῆς ἐργασίας πέντε ἑβδομάδων. Κατὰ τὰς τοιαύτας δὲ ἡμέρας, ἰσαρίθμους μὲ τὰς σελήνας τοῦ ἐνιαυτοῦ, μοὶ συμβαίνει, χωρὶς νὰ φροντίσω νὰ πληρώσω μέρος τῶν χρεῶν μου, νὰ ἐξοδεύω μονοημερὶς τὰ δύο τρίτα τοῦ οὕτω πως ἐκβιασθέντος ποσοῦ, φυλάττων φρονίμως τὸ τρίτον διὰ τὰς ἑπομένας τρεῖς ἑβδομάδας.
Ἔκραξα τὸ παιδίον καὶ τοῦ ἔδωκα μίαν πεντάραν. Ἐκεῖνο τὴν ἔλαβεν, ἔβγαλεν ἔξω ἀπὸ τὰ χείλη τὴν γλῶσσαν, μὲ μειδίαμα εὐδαιμονίας, καὶ ἀτενίζον με εἶπε:
― Δό μ᾽ κι ἄλλη, μπάρμπα!
*
* *
Δὲν ἦτο τὸ μόνον παιδίον, τὸ ὁποῖον ἤρχετο εἰς τὸ μικρὸν ἐκεῖνο παντοπωλεῖον τῆς ὁδοῦ Σ…, κατὰ τὴν δυτικὴν ἐσχατιὰν τῆς πόλεως. Πτωχαὶ γυναῖκες ἔστελναν συνήθως τὰς πενταετεῖς ἢ ἑπταετεῖς κορασίδας των διὰ νὰ ὀψωνίσουν. Συνέβαινε καθ᾽ ἑσπέραν νὰ κάθημαι ἐπὶ ἡμίσειαν ὥραν καὶ πλέον, συνομιλῶν μὲ δύο ἢ τρεῖς φίλους, πίνοντας τὸ ὀρεκτικόν των, εἰς τὸ μικρὸν μαγαζεῖον, ἐνίοτε δὲ νὰ λαμβάνω ἐκεῖ τὸ λιτὸν δεῖπνόν μου. Πολλάκις τριετῆ νήπια ψελλίζοντα τὰ ἔστελναν αἱ προκομμέναι αἱ μητέρες των, μὲ ἐπικίνδυνα ποτήρια ἢ φιαλίδια εἰς τὰς χεῖρας, διὰ ν᾽ ἀγοράσουν κασὶ λάιλυκάζι. Ἓν τούτων ἐζήτει νὰ τοῦ δώσουν ἕνα κουμπὶ (σκουμβρί), ἄλλο ἐζήτει μιὰ πεντάρα πίτα (σπίρτα). Τὴν γλῶσσάν των μόνος ὁ νεαρὸς παντοπώλης, ὁ φίλος μου, ἦτο ἱκανὸς νὰ τὴν ἐννοῇ. Ὁ ἴδιος ἐσπλαγχνίζετο ἐνίοτε καὶ ἔστελνε προπομποὺς τοὺς ἰδίους του ὑπηρέτας ἕως τὴν θύραν τῶν μικρῶν παιδίων, διὰ νὰ φθάσουν ταῦτα ἀσφαλῶς εἰς τὴν μητέρα των.
Συχνὰ συνέβαινε νὰ ξεχάσῃ ἡ μικρὰ παιδίσκη, πενταέτις ἢ ἑξαέτις, τὸ εἶδος, τὸ ὁποῖον ἐστάλη ν᾽ ἀγοράσῃ, καὶ νὰ εἴπῃ ἄλλα ἀντ᾽ ἄλλων.
Ἐντεῦθεν παράπονα, διαμαρτυρίαι ἐκ μέρους τῶν μητέρων, ὕβρεις κατὰ τοῦ μπακάλη. Πάντοτε τὸν μπακάλην ἔβγαζαν πταίστην. Τὸ παιδὶ ποτὲ δὲν ἔπταιε.
Ἄλλοτε συνέβη νὰ τοῦ πέσῃ εἰς τὸν δρόμον τὸ μισὸ τὸ ρύζι, ἢ νὰ φάγῃ τὴν μισὴν τὴν ζάχαριν. Τότε ἡ μήτηρ ἢ ἡ γιαγιὰ κατήρχετο ἡ ἰδία, καὶ ὕβριζε τὸν μπακάλην, λέγουσα ὅτι τέτοιος ἦτον, τὸν ἤξευρεν αὐτή, ὅλο ξίκικα ἐπώλει· μ᾽ αὐτὰ ἐζητοῦσε νὰ πλουτήσῃ κι αὐτός. Καὶ δύναμαι νὰ μαρτυρήσω ὅτι ὁ μπακάλης ἦτο, ὡς ἐμπορευόμενος καὶ ὡς ἄτομον, τίμιος ἄνθρωπος. Ἄλλοτε πάλιν, ὁ μικρὸς ψωνιστής, τὸ δεινότερον, ἔχανε καθ᾽ ὁδὸν τὰ λεπτά, τὰ ρέστα, ὅσα ἔλαβεν ἀπὸ τὸ παντοπωλεῖον. Πλὴν διὰ τοῦτο εἶχε ληφθῆ ἡ πρόνοια νὰ τυλίγωνται τὰ ρέστα εἰς χαρτίον, καὶ κάποτε νὰ δένωνται κομπόδεμα εἰς ράκος καὶ νὰ ἐμβάλλωνται εἰς τὴν τσέπην τοῦ μικροῦ. Καὶ ὅμως πολλάκις ἐχάνοντο πεντάλεπτα καὶ δεκάλεπτα καὶ ὁλόκληροι λιμοκοντόροι. Καὶ πάλιν ὁ μπακάλης ἔπταιεν.
*
* *
Ἀλλ᾽ ἂς ἐπανέλθω εἰς τὸ παιδίον περὶ οὗ ὁ λόγος ἐν ἀρχῇ. Δὲν εἶμαι ποτὲ πολυπράγμων, ἀλλ᾽ ὁ φίλος μου ὁ μικρὸς παντοπώλης ἤξευρεν ὡς εἰκὸς ὅλα τὰ μυστικὰ τῆς γειτονιᾶς. Ἦτο γενικὸς θεματοφύλαξ τῶν ἀλλοτρίων ὑποθέσεων. Δὲν ἠξεύρω ἂν τὸ βλέμμα μου τοῦ ἐφάνη ἐρωτηματικόν, ἀλλ᾽ ὅταν εὐκαίρησεν, αὐθόρμητος ἤρχισε νὰ μοῦ διηγῆται τὴν ἱστορίαν.
Πρὸ ἐννέα ἐτῶν ὁ Μανώλης ὁ Φλοεράκης εἶχε νυμφευθῆ τὴν Γιαννούλαν Πολυκάρπου. Ἐκ τῆς συζυγίας ταύτης ἐγεννήθησαν πέντε τέκνα, ἐξ ὧν τὸ τρίτον ἦτο τὸ παιδίον ἐκεῖνο.
Ὁ Μανώλης ἦτο ξυλουργός, ἀλλὰ δὲν διέπρεπε πολὺ ἐπὶ φιλοπονίᾳ, Εἰργάζετο, ὁσάκις εἶχεν ἐργασίαν, ἀπὸ τὴν Τρίτην ἕως τὴν Παρασκευήν. Τὸ Σάββατον πρωὶ τοῦ ἐπονοῦσεν αἴφνης ἡ μέση του, τὴν Δευτέραν τοῦ ἐπονοῦσε τὸ κεφάλι. Ἐννοεῖται ὅτι διήρχετο ἐν κραιπάλῃ ἀπὸ τὸ Σάββατον ἑσπέρας ἕως τὴν Δευτέρα πρωί.
Ἡ γυνὴ ἦτο φιλεργός. Εἶχε ραπτικὴν μηχανὴν καὶ κατεσκεύαζεν ὑποκάμισα. Ἐκέρδιζεν οὕτω ἓν τάλληρον τὴν ἑβδομάδα, τὸ ὁποῖον, προστιθέμενον εἰς τὰς δεκατρεῖς ἢ δεκατέσσαρας δραχμάς, ὅσας ἐκέρδιζεν ἐκεῖνος, καὶ ἐκ τῶν ὁποίων τὰ ἡμίση τοῦ ἐχρειάζοντο διὰ τὸ τακτικὸν μεθύσι τῆς Κυριακῆς, μόλις ἤρκει πρὸς συντήρησιν τῆς οἰκογενείας.
Πλὴν ἡ οἰκογένεια ηὔξανε, σχεδὸν κάθε χρόνον. Ἀνὰ ἓν κουτσουβέλι, ἢ κατσιβέλι, ἐγεννᾶτο τακτικὰ κάθε δεκαοκτὼ μῆνας, μὲ κανονικότητα ἀπελπιστικήν. Ἡ οἰκογένεια ηὔξανεν, ἀλλὰ τὸ εἰσόδημα ἠλαττοῦτο. Ἡ ἐργασία ἐγίνετο σπανιωτέρα. Ἡ ραπτικὴ μηχανὴ παρερρίφθη εἰς μίαν γωνίαν, ἐτέθη εἰς ἀχρηστίαν. Ἡ Γιαννούλα, μὴ προφθάνουσα ν᾽ ἀπογαλακτίσῃ ἓν μωρό, καὶ ἀρχίζουσα νὰ βυζαίνῃ ἀμέσως ἄλλο, μόλις ἐπαρκοῦσα διὰ νὰ πλύνῃ ράκη, δὲν εἶχε πλέον καιρὸν νὰ ράπτῃ ὑποκάμισα.
Ὁ Μανώλης δὲν ἔπαυσε νὰ μεθύῃ τακτικὰ ἀπὸ τὸ Σαββατόβραδον ἕως τὸ ἐξημέρωμα τῆς Δευτέρας. Ἡ Γιαννούλα δὲν εἶχε πλέον δεύτερον φόρεμα. Τὰ παιδιὰ δὲν εἶχαν πάντοτε ψωμί. Ἡ ἑστία σπανίως ἦτο ἀναμμένη. Ἡ γυνὴ ἐγόγγυζε. Ὁ Μανώλης, ὅταν ἤρχετο, τὴν ἔτρωγε ἀπὸ τὴν γρίνια. Τὰ παιδιὰ ἔκλαιαν. Ἡ ἀχυροστρωμνὴ ἦτο τρύπια. Ἡ κουβέρτα δὲν ἤρκει νὰ σκεπάσῃ τὰ τρία μεγαλύτερα παιδιά.
Ἡ λάμπα ἦτο ἀκαθάριστη καὶ δὲν εἶχε πετρέλαιον. Ἡ στάμνα εἶχε σπάσει πρὸ τριῶν ἡμερῶν, καὶ ἔπιναν ἀπὸ ἕνα τσαγκλί*, ὁσάκις εἶχε νερὸν ἡ βρύσις τῆς γειτονιᾶς. Ἡ σκούπα, καταλερωμένη, εἶχε φαγωθῆ ἡ μισή, καὶ ἐλίπαινε τὸ πάτωμα ἀντὶ νὰ τὸ σκουπίσῃ. Τὸ τηγάνι εἶχε τρυπήσει καὶ ἦτο ἄχρηστον. Ἡ χύτρα ἦτο ραγισμένη, καὶ ἔσβηνε τὴν φωτιὰν διαρρέουσα, ὅταν φωτιὰ ὑπῆρχε. Ἡ κατσαρόλα ἦτο παλαιά, φαγωμένη, ἀγάνωτη. Ὁ γανωτὴς εἶχε προτείνει ἢ νὰ τὴν ἀγοράσῃ ἀντὶ πενῆντα λεπτῶν, ἢ νὰ τὴν γανώσῃ ἀντὶ πενῆντα, μὲ κίνδυνον, εἶπε, νὰ τρυπήσῃ καὶ νὰ γίνῃ ἄχρηστη. Ἡ Γιαννούλα ἐπροτίμησε νὰ τὴν κρατήσῃ ἀγάνωτην.
Ἡ ραπτικὴ μηχανὴ εἶχε δοθῆ ἐνέχυρον διὰ δύο εἰκοσιπεντάρικα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐχρησίμευαν διὰ τὰ γεννητούρια τοῦ τελευταίου μωροῦ καὶ δι᾽ ἄλλας χρείας. Τὰ δύο εἰκοσιπεντάρικα δὲν ἐπεστράφησαν, καὶ ἡ μηχανὴ ἐκρατήθη.
*
* *
Εἰς τοιαύτην κατάστασιν ἦτο ἡ οἰκία, ὅταν εἰσεχώρησεν ὁ κουμπάρος ἐντός.
Ὁ κουμπάρος ἦτο ἄγαμος καὶ τεσσαρακοντούτης, παχύς, εὐμορφάνθρωπος μὲ πλατὺ ζουνάρι. Ἦτο μέγας καὶ πολύς, κομματάρχης ἑνὸς τῶν πολιτευτῶν τῆς Ἀττικῆς, εἶχε κερδήσει χρήματα ἀπὸ κάτι ἐνοικιάσεις. Ἦτο ἄνθρωπος μ᾽ ἐπιρροήν.
Κατ᾽ ἀρχὰς ἤρχετο ἅπαξ τοῦ μηνός. Εἶτα ἦλθε δὶς εἰς μίαν ἑβδομάδα, φέρων κρέας καὶ μικρά τινα δῶρα διὰ τὰ παιδία. Κατόπιν ἤρχισε νὰ ἔρχεται ἡμέραν παρ᾽ ἡμέραν. Τέλος ἤρχετο καθ᾽ ἑκάστην, φέρων πάντοτε ὀψώνια.
Τίς οἶδε ποίους σκοποὺς ἔτρεφεν ὁ κουμπάρος. Πλὴν ἡ Γιαννούλα ἦτον τίμια, ὅσον καὶ πᾶσα ἄλλη.
Ἡ Γιαννούλα ἦτον τίμια, ἀλλ᾽ ὁ Μανώλης ἦτον ζηλιάρης. Καὶ μετὰ πολλὰ ἑσπερινὰ δεῖπνα τὰ ὁποῖα ἔφαγεν εἰς τὴν οἰκίαν ὁμοῦ μὲ τὸν κουμπάρον, μετὰ πολλὰς δὲ πρωινὰς σκηνὰς τὰς ὁποίας ἔκαμεν εἰς τὴν γυναῖκά του, ἤρχισε νὰ μὴν εἶναι συνεπὴς εἰς τίποτε, κάποτε μάλιστα νὰ ξενοκατιάζῃ.
Τῆς εἶχε διηγηθῆ πολλάκις ὅτι, πρὶν τὴν πάρῃ, εἶχε μία φιλενάδα. Ἐκείνη εἶχε νυμφευθῆ ἔκτοτε, ἴσως χωρὶς παπά, καθὼς συνηθίζεται κάποτε εἰς τὴν πτωχὴν συνοικίαν. Τώρα φαίνεται ὅτι τὴν εἶχε ξανανταμώσει, αὐτὴν τὴν παλαιὰν γνωριμίαν, καὶ διὰ τοῦτο ἔλειπεν ἀπὸ τὸ σπίτι βραδιὲς-βραδιές.
Ὅσον διὰ τὴν Γιαννούλαν, τὸ μόνον ἔγκλημά της ἦτο ὅτι, ἴσως, εἶχε πολιτέψει* τὸν κουμπάρον, καὶ δὲν τὸν εἶχε διώξει μίαν καὶ καλήν. Ὁ κουμπάρος ἤξευρε, βλέπετε, ἀπὸ πολιτικήν, καὶ αὐτή, ὡς γυνὴ ὁποὺ ἦτον, ἤξευρεν ἀπὸ ψευτοπολιτικήν. Πλὴν οἱ γειτόνισσες δὲν ἦσαν ἐπιεικεῖς, καὶ τὴν ἐκακολόγησαν. Καὶ εἷς τῶν γειτόνων, ὁ κὺρ Ζάχος ὁ Ξεφαντούλης, ἦτο τῆς ἀρχῆς ὅτι ἔπρεπεν ὁ ἐνδιαφερόμενος «νὰ ξέρῃ τί τρέχει». Καὶ ἡ ὑστεροβουλία, ἡ λανθάνουσα καὶ αὐτὸν τὸν ἴδιον, ἦτο νὰ εὕρῃ διασκέδασιν αὐτὸς μὲ τὲς φωνές, μὲ τὲς κατακεφαλιές, μὲ τὰ τραβήγματα τῶν μαλλιῶν καὶ μὲ τὸ χώρισμα τοῦ ἀνδρογύνου.
Αὐτὸ θὰ εἰπῇ νὰ σοῦ θέλῃ τις τὸ καλόν σου, νὰ κήδεται τῆς τιμῆς σου, δηλαδή. Νὰ σὲ βάλῃ νὰ σκοτωθῇς.
*
* *
Μετὰ τελευταίαν φοβερὰν σκηνήν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἡ Γιαννούλα ἐβγῆκε μὲ μισὴν πλεξίδα, μὲ ἓν μάγουλον αἱματωμένον, καὶ μὲ σχισμένον ὑποκάμισον ―καὶ ὅλοι οἱ φρονιμώτεροι ἄνθρωποι τῆς γειτονιᾶς ἔτρεφον τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν συμμερίζεται καὶ ὁ γράφων, ὅτι ἡ Γιαννούλα ἦτον ἀθῴα― ὁ Μανώλης ἔγινεν ἄφαντος. Ἐπῆγε νὰ ἐνταμώσῃ ὁριστικῶς τὴν παλαιάν του γνωριμίαν.
Ὁ κουμπάρος ἐν τῷ μεταξὺ εἶχε παύσει τὰς συχνὰς ἐπισκέψεις του. Εἶχεν ἀρραβωνισθῆ. Γεροντοπαλλήκαρον ἀκμαῖον, καλοκαμωμένος, εὐμορφάνθρωπος, μὲ πλατὺ ζουνάρι, κομματάρχης, μέγας καὶ πολύς, κερδήσας χρήματα ἀπὸ τὰς ἐνοικιάσεις, ἑπόμενον ἦτο νὰ εὕρῃ νύμφην μὲ προῖκα.
Ἡ Γιαννούλα τὸν εἶχε πολιτέψει ἡ πτωχή. Μόνον τοῦτο τὸ ἁμάρτημα εἶχε πράξει. Ἀλλὰ τὰ παιδία ἐπεινοῦσαν. Πλὴν ἐκεῖνος ἐβαρύνθη νὰ περιμένῃ, κ᾽ ἔφυγε μὲ τὴν ὥραν του.
Καὶ ἡ Γιαννούλα ἔμεινε μὲ τὰ τέσσαρα παιδιά ―τὸ πέμπτον εἶχεν ἀποθάνει, ἀνακληθὲν ἐνωρὶς ὑπὸ τοῦ Πολυευσπλάγχνου καὶ Πανσόφου εἰς τὸν κῆπον τὸν ἀνθηρόν, εἰς τὸ ὡραῖον περιβολάκι μὲ τὰ κρίνα καὶ μὲ τοὺς ναρκίσσους, μετὰ τῶν ὁποίων φυτεύονται καὶ ἀνθοῦσιν ἐσαεὶ καὶ τὰ ἄκακα νήπια―· ἔμεινε, λέγω, μὲ τὰ τέσσαρα παιδία, χωρὶς πατέρα, καὶ χωρὶς κουμπάρον.
Ἔμεινε χωρὶς ἄρτον εἰς τὸ ἑρμάρι καὶ χωρὶς φωτιὰν εἰς τὴν ἑστίαν, χωρὶς φόρεμα, χωρὶς στρωμνήν, χωρὶς σκέπασμα, χωρὶς χύτραν καὶ χωρὶς στάμναν· καὶ χωρὶς ραπτικὴν μηχανήν!
Καὶ τὸ τρίτον παιδίον, ὁ Μῆτσος, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἔβλεπα, ἤρχετο εἰς τὸ παντοπωλεῖον, καὶ ἐζήτει ἀπὸ τὸν μικρὸν μπακάλην, ὅστις ἦτο ἀκριβὴς εἰς τὰ σταθμά, ἀλλὰ δὲν ἐνόει ἀπὸ ἐλεημοσύνην, ἤρχετο καὶ ἐζήτει νὰ τοῦ στάξῃ «μιὰ σταξιὰ λάδι στὸ γυαλί», αὐτὸ τὸ ὁποῖον θὰ ἦτο ἄξιον νὰ στάξῃ μίαν σταγόνα νεροῦ εἰς πολλῶν πλουσίων χείλη, εἰς τὸν ἄλλον κόσμον.
Καὶ ᾐτιολόγει τὴν αἴτησίν του λέγον:
― Δὲν ἔχουμε πατέρα στὸ σπίτι!
(1895)